پایان نامه ارشد رایگان درباره مجسمه سازی، فضای کالبدی، سلسله مراتب، نماز جماعت

۱۳۷).
تصویر شماره ‏۵۵- پلان کلیسای هاکوپ مقدس(منبع: میناسیان،۱۹۹۲)
از دیگر خصوصیات کلیساها تزئینات و نور پردازی در آن است. پنجره ها، ستونها، سقف، تزئینات کف، نوری که با تأکید بر محراب است همه بیانگر احساسی از پویایی در کلیسایت و حاکی از تلاشی است که این بنا در پی ار تباط با عالم معنا دارد، شکلی که البته با اصلاحاتی متأثر از شرایط سیاسی-اجتماعی و اقلیمی، در دوره خای بعد نیز همچنان پا بر جا باقی میماند.
فضای داخلی کلیسا مکان تقدیس و عالی است و خالی از هر شیء و از هر پدیده ای نگهداشته می شود، که بتوان به گونه ای میان مومنان و کسی که رابطه میان آن ها و مسیح است، قررا گیرد و جهان مادی دا سد خلوص و تعمق کند. از این روی، هر آنچه در کنار و روبروی مومنان قرار میگیرد به تدبیر و اعتقاد و به ایمان منضبط است. هیچ پنجره ای در سطح دیدگان به خارج باز نمی شود تا ایجاد رابطه بصری مستقیم با دنیای خارج را موجب شود و نور را به اندازه محدود در تضمین ثابت ماندن رابطه ها تناسب فضایی و به اندازه داشتن رنگ ها نقشی سازنده دارد. (حسینی،۱۳۸۱، ص ۹۰)
به فضای درونی کلیسا فقط از یک نقطه می توان راه یافت؛ یعنی کلیسا ها ، از خارج تنها از یک نقطه رو یه مردم باز می شوند. اما متعلقات ساختمان کلیسا راه هایی متفاوت دارندکه بر مردمان بسته می مانند. در تدوین فضای کالبدی کلیسا، همیشه به شکل خارجی اش بیشترین توجه مبذول شده، به همان ترتیب که اشیاء در فضای درونی شکل نمادی ویژه دارند و جایی خاص برایشان در نظر گرفته می شود. سوای دانسته هایی متغیر در زمان و در مکان، برای عناصری که روی دیوار های خارجی و به خصوص روی نمای اصلی و روی پوشش خارجی کلیسا ها قرار می گیرند، جاها و نسبت های معین وحود دارند، به عبارت دیگر، حجم کلیسا یا شکل خارجی آن، در تکمیل معنای اجتماعی کلیسا ، در مقیاس شهر مطرح می شوند. (حسینی،۱۳۸۱، ص ۹۰)
بنا بر عهد جدید کلیسا «بدن مسیح» نامیده مى‌شود. مسیح سر کلیسا است و تمام اعضاى بدن از هر نژاد و زبان و رنگ در او یک مى‌باشند، از این رو کلیسا یکى است به طورى که مسیح یکى است. (طاهری، ۱۳۸۹، ص۱۴۶)و رمزگرایی معبد مسیحی بر مشابهت میان معبد و پیکر مسیح مبتنی است، در انجیل آمده: عیسی پاسخ داد این خانه خدا را ویران کنید و من آن را سه روزه بنا خواهم کرد. یهودیان گفتند: «بنای این معبد ۴۶ سال به‌‌طور انجامیده است، و حال تو می‌‌خواهی سه روزه آن را برپا کنی؟» لیکن معبدی که او از آن سخن می‌‌گفت پیکر خودش بود(یوحنا ۲:‏۱۹-‏‏‏‏۲۲).
۵-۴-۳- خصوصیات طرح کلیسا
در آیین های عبادی و اقامه شعایر کلیسا نیز، مسیح به خورشید شکست ناپذیر مانند شده و جهت محراب به سوی قبله یا شرق این همانندی را تایید می کند. به طور کل با توجه به مسیر طولانی که کلیسا از آغاز تا تا امروز داشته و تغییراتی که در تفکر مسیحیت در هر زمان رخ داده طرح و معماری کلیسا نیز دستخوش تغییرات بسیاری بوده، بدین منظور در ادامه تنها به ذکر اصول مشترکی پرداخته شده که همواره در ساخت کلیسا مد نظر بوده است کلیسا رو به جانب شرق دارد، جایی که خورشید بر می آید.
– فضای نیمه روشن: فضای کلیسا یا تاریک است یا در صورت وجود نور، نور از طرفی وارد می شود که به غنای بنا بیفزاید. مانن کلیسا های گوتیک که شیشه رنگی حال و هوای دیگری به داخل بنا می بخشد.
– تجسم پیکر مسیح: رمزگرایی کلیسا به شباهت میان کلیسا و پیکر مسیح منتهی است، بنا بر عهد جدید کلیسا «بدن مسیح» نامیده مى‌شود. مسیح سر کلیسا است و تمام اعضاى بدن از هر نژاد و زبان و رنگ در او یک مى‌باشند، از این رو کلیسا یکى است به طورى که مسیح یکى است. (طاهری، ۱۳۸۹، ص۱۴۶)
– ترکیب هندسی مربع و دایره: . هندسه کلیسا گفتگو بین دایره و مربع هست که بیانگر رابطه اساسی خدا و بنده هست. دایره نماد آسمان و جهان مقدس هست و مربع نماد دنیا مادی هست.(دیمیتریسو۵۰،۲۰۰۰، ص۳۰) در معماری مسیحی شاکله اساسی صلیب محاط در دایره را باز می یابیم. در معماری کلیسا نقشه هندسی بنا، نموداری رمزی از نقشه الهی است
– ترکیب مرکز و معبر: پلان بیشتر کلیساهای نخستین ترکیب یا آمیزه ای بود از حالت کشیدگی و حالت مرکزگرایی. فضای وجودی مسیحی از محیط متعین آدمی حاصل نمیشود، بلکه تجلیگاه عهد و طریق رستگاری است که به صورت مرکز [: نماد عهد آدمی] و معبر[: نماد نسیر معنوی آدمی] متعین شده است
– سلسله مراتب: به فضای درونی کلیسا فقط از یک نقطه می توان راه یافت؛ یعنی کلیسا ها ، از خارج تنها از یک نقطه رو یه مردم باز می شوند. شکل گیری کلیسا با جدایی فضای قدسی از غیر قدسی آغاز می شود از همین رو اهمیت آستانه همچون بسیار وسیع است. راه بخشش از ورودی آغاز می شود و به سمت محراب هدایت می شود.(دیمیتریسو،۲۰۰۰، ص۳۰)
– تزیینات: از دیگر خصوصیات کلیساها تزئینات آن است.نقاشی و مجسمه سازی از پایه ای ترین هنر هاییست که همواره به منظور تزیین فضای کلیسا مورد استفاده بوده است. عنصر مهم در محراب کلیسا صلیب در کلیسای پروتستان و تمثال مسیح مصلوب در دیگر کلیسا ها می باشد. شریف ترین هنر دینی در خدمت کلیسا نیز زرگری است، زیرا وسیله ساخت ظروف مقدس و اسباب و آلات آنجاست.(نظری،۱۳۸۵،ص۹۸)
– جهت دار بودن: با توجه به این مساله که پلان کلیسا شامل دو بخش اصلی یعنی معبر و محراب است می توان جهت مشخصی ار ابتدای ورودی و در امتداد معبر مشاهده نمود که به مرکزیتی یعنی محراب ختم می شود. این جهت در اغلب کلیسا ها رو به شرق به عنوان مهد خورشید است. (دیمیتریسو،۲۰۰۰، ص۳۰)
۵-۵- عبادتگاه مسلمانان
۵-۵-۱- مسجد
واژه انگلیسی mosque از واژه عربی مسجد (جمع آن مساجد) و به معنای محل به خاک افتادن است. ( گرابار، ۸۱،ص ۸۴) مسجد خانه خداست، خدایی که علی رغم منسوب بودن تمام کثرات به ذات واحدش، هیچ گاه هویت خداوندی خود را به مرتبهی ملموسات و محسوسات تنزل نمی دهد. او واحد است و اتحاد با او جز با گذشتن از تجلیات کثیر ممکن نیست. حتی نقوش هم تنها زمانی مجازند به داخل مسجد گام نهند که با یکدیگر بپیوندند و همگی ندای وحدت سر دهند. (ذکرگو، ۱۳۸۴،ص۸۶) مسجد از آغاز جایگاهی برای عبادت، بیعت، اعلام مبارزات، تظلم خواهی و جز آن بوده است و به غیر از پاکیزگی و رو به قبله ایستادن تشریفات دیگری ندارد.
یک دیوار که درست به سمت قبله یعنی همان حجرالاسود درون کعبه در مکه جهت یابی شده باشد. مسجد را مسجد میکند. در واقع می توان گفت که حتی دیوار هم الزامی نیست از قول پیاکبر اسلام نقل شده است که هر کجا نماز به پا دارید همان جا مسجد است.
مع الوصف مسلمین از همان روز های آغازین ظهور دین اسلام مبادرت به ساختن مسجد کردند و با وجود تغییرات بسیار در قرون متمادی ، هیچ گاه زهد و سادگی پیامبر خود را به کلی فراموش نکرده اند.(هیلن براند،۱۳۷۷،ص۸۳)
معماری مسجد دارای ویژگی مساوات طلبانه، شمایل شکن. درون گرا و از همه مهمتر سرشار از انگیزه مذهبی عمیق است. تغییر جهت به سوی قبله در بدو ورود به ساختمان خود نمایی میکند. در گنبد خانه که محل اقامه نماز است اجزای معماری و آنچه مربوط به آیین نماز است، جمع شده اند و عبارتند از: گنبد اصلی، فضای بزرگ مسقف داخل ساختمان محراب، مقصوره و منبر.
مسجد به طور خلاصه اصلا یک ساختمان نیست بلکه به سادگی مکانی است که برای اقامه نماز مهیا شده است. سادگی زاهدانه آیین نماز تقریبا هر نوع ساختمانی را برای عبادت مناسب می داند.(سلطانی، ۱۳۸۴، ص۸۱)
۵-۵-۲- پیشینه مساجد
مکان های عبادتی پیروان مذاهبی که اسلام جانشین آن ها شده بود، اساسا برای نیاز های مسلمانان نامناسب بودن. کلیساهای باسیلیک بیشتر بر ارتفاع تاکید داشتند تا به وسعت، آتشکده ها (جایگاه های مقدس آتش پرستی) در امپراطوری ایران برای مراسمی شناخته شده بودند که تعداد کمی روحانی را در خود می پذیرفتند و نه در خیل عظیم عبادت کنندگان به همین دلیل بود که مراکز عبادی مذاهب دیگر برای مسلمانان اولیه که به دنبال الهام می گشتند چندان اهمیت نداشت. (هیلن براند،۱۳۷۷،ص۸۵)
حرکات مقرر شده نماز بدین معناست که هر عبادت کننده فضایی حدود ۱ متر در ۲ متر نیاز دارد. علاوه بر این، از آنجا که نماز به صورت جماعت برگزار می شد. پسندیده بود که جزء جزء حرکات همزمان انجام می شدند. هر کاری جز این سبب به هم ریختگی و ناسازگری روانی می شد. پیشوایی نماز جماعت که بر عهده امام بود بر این مهم تکیه می کرد که بتوان امام را در حد امکان از همه جا براحتی مشاهده کرد. بنابراین سنت ایستادن نمازگزاران در صفوف طولانی موازی با هم و رو به قبله پایه گذاری شد. بر عکس ترتیب عبادت کنندگان در اغلب کلیساهای مسیحیان که در صفوفی عمود بر محراب است این کنار هم ایستادن نمازگزاران که در آیین نماز مسئله ای قرار دادی و بی شک امری غیر عقیدتی است. تنها عامل ضروری است که شکل ظاهری مساجد آینده را معین کرد.(سلطانی، ۱۳۸۴، ص۸۱)
معماران مسلمان از همان آغاز باسیلیک و کلیساهای غربی مسیحیان را به مثابه منبع مناسبی برای الهام غیری در ساخت مسجد نفی کردند. البته شبستان مرکزی کلیسا که بر روی محراب تکیه داشت تا اندازه ای بر معماری مسجد تاثیر گذار بود شد ولی شکل مناسبی اصلاح گردید و گاه در تعداد کثیری مسجد مانند مسجد بیبرس در قاهره یک فرم کاملا باسیلیکایی و به درو از محوریت آشکار مسیحیت با معماری مسجد در آمیخت. مسجد در طی روندی طبیعی، کانون اجتماعی دین تازه شد. مساجد کوچکتر عموما از این امر تبعیت نمی کردند و در این زمان است که دو واژه جداگانه برای مسجد اتخاذ شد؛ مسجد و مسجد جامع. (هیلن براند،۱۳۷۷،ص۸۵)
از قرن چهارم به بعد مساجد به همراه بناهای زیادی بنا گردید مانند کاروانسرا، آرامگاه، کاخ مدرسه و یا دانشکده های علوم دینی و … این همراهی مسجد با مکان های فرعی عبادت، تغییرات بسیار زیادی را در شکل ظاهری مسجد موجب گردید. مسجد جامع بنایی فوق العاده با عظمت وجود مسجد جامع در هر آبادی موقعیت شهر شدن را برای آنجا به ارمغان می آورد.
به رغم تفاوت فاحشی که بین وظایف مسجد و مسجد جامع وجود دارد. هیچ گونه تفاوتی از این دست در طرح اساسی این دو نوع بنا ضرورت نمی یابد. به واقع مسجد جامع وسعت زیادی داشت آن هم بر حسب اندازه و هم به دلیل تزیینات بیش از حدی که وجود داشت.(سلطانی، ۱۳۸۴، ص۸۱)
۵-۵-۳- عناصر کالبدی مساجد
در قرون اولیه نوآوری هایی در مساجد دیده شد. این نو آوری ها که باعث دگرگون شدن سادگی مساجد اولیه گردید. در وافع نشانگر تاثیر برخی عقاید، فنون و مصالح خارجی است. از این پس معماری مسجد، بیانگر تاثیرات ایران و بیزانس باستان است. نوآوری ها و ویژگی های جدید عبارتند از :
محراب یا تورفتگی برای استقرار پیشنماز، منبر یا سکوی وعظ مقصوره

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه با موضوع توانمندسازی، تصمیم گیری، توانمندسازی کارکنان، رویکرد فرهنگی

دیدگاهتان را بنویسید