پایان نامه ارشد درمورد عوامل موثر، شعر معاصر

سال تحصیلی
89-88
سپاسگزاری
از کلیه استادان محترم گروه زبان و ادبیات عربی بخصوص استاد ارجمند و جلیل‌القدر جناب آقای دکتر محمود شکیب که همواره زحمات بنده را پذیرا بوده و مشورت با ایشان راهگشای مشکلاتم بوده و راهنمایی رساله اینجانب را بر عهده داشته اند، استاد بزرگوار سرکار خانم دکتر کتایون فلاحی در امر مشاورت رساله زحمات زیادی را متقبّل گشته و استادان فاضل جناب آقای دکتر خرسندی، جناب آقای دکتر احمد حمزه عثمان، جناب آقای دکتر فالح ربیعی و سرکار خانم دکتر لیلا قاسمی که در طی دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد و استادان بزرگوار و فرهیخته جناب آقایان دکتر خلیفه شوشتری، فیض اله زاده، دکتر ترجمان، دکتر حاج آقا بهاری، دکتر شریف عسکری و دکتر حکیم زاده که در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی در دانشگاه شهید بهشتی تهران که از دریای جوشان و بیکران علم و معرفت و اخلاقشان بهره برده ام صمیمانه تشکر و قدردانی می نمایم
محمد علی بهرامی
تابستان
سال 1388
تقدیم به
همسر ارجمندم که در تمام مشکلات و نا همواریهای زندگی غمخوار و مونس من بوده اند و همچنین فرزندانم مهدی و محمد که قوّت قلب و نور چشمان من هستند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
مقدمه 2
فصل اول (بررسی اوضاع سیاسی و اجتماعی و دینی وفرهنگی در عصر معاصر)
اوضاع سیاسی، اجتماعی، دینی، فرهنگی 5
آغاز ادبیات معاصر عرب 7
بررسی اوضاع اجتماعی در مصر 9
اوضاع و شرایط مصر بعد از حمله فرانسه 12
اوضاع مصر بعد از اشغال انگلیس 15
دعوت به سوی آزادی و مساوات 18
پیدایش و ظهور مطبوعات در مصر 20
فصل دوم (عصر نهضت ادبی)
عصر نهضت 23
مهمترین عوامل در ظهور نهضت ادبی معاصر مصر 25
چاپ و روزنامه و جنبش انتقال و ترجمه در دوره نهضت 30
شعر در دوره ی نهضت 32
نثر در دوره ی نهضت 33
قصه 34
انواع قصه 35
نمایشنامه 36
انواع مکاتب در عصر نهضت 37
حرکت یا جناح رومانتیسم 41
جناح رمزگرا 42
فصل سوم (بررسی زندگی نامه وآثار دکتر ابوشادی)
زندگی نامه (تولد ابوشادی و خانواده‌اش) 44
تولد و رشد شاعر 45
مذهب ابوشادی 48
اساتید و شاگردان ابو شادی 49
شعر ابو شادی 51
نمونه هایی از اشعار رومانتیک ابوشادی 54
گزیده ای از قصیده ی “الحنان النارنج” 56
عوامل موثر در شعر ابوشادی 58
گرایشهای ادبی اجتماعی ابوشادی 59
آثار ابوشادی 61
تالیفات دکتر ابوشادی در نقد و ادب و اجتماع 62
مجله‌هایی که ابوشادی به چاپ رسانده است 63
کتابهای علمی و غیره 64
فصل چهارم (جمعیت آپولو)
چگونگی تأسیس گروه آپولو 66
اهداف جمعیت آپولو 70
ویژگی شعر مدرسه آپولو 72
آپولو جمعیت ادبی یا مدرسه ادبی 73
وحدت عضوی قصیده 78
حملات بر ضد آپولو 79
اوضاع ادبی در زمان تکوین آپولو 80
طبیعت در نزد شاعران آپولو 81
انجمن منیرفا 82
نتیجه گیری 83
فصل پنجم (ابوشادی و ادبیات ملی – انسانی)
نهضت ملی عربی و اثر ادبی آن 86
درگیری میان قیمومیت و استقلال 89
ادبیات ملّی 91
شعر ملی ابوشادی 92
طبیعت و زن در شعر ابوشادی 103
شعر انسانی ابوشادی 104
شعر غنایی در نزد ابوشادی 110
شعر داستانی و دراماتیک دکتر ابوشادی 112
ابوشادی درنقش پدر و اشعار او در مورد کودکی 113
نتیجه گیری 117
الملخَّص 118
Abstrac 120
منابع ومآخذ 121
چکیده
این پایان نامه شامل پنج فصل می باشد. در فصل اول به تاریخ ادبیات معاصر عربی و بررسی تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ادبی دنیای عرب پرداخته شده. در فصل دوم دوره نهضت ادبی و عوامل مؤثر در این نهضت مورد بحث قرار گرفته. فصل سوم به بررسی و پژوهش در زندگی‌نامه و آثار شاعر ، کاتب و مفکر گرانقدر احمد زکی ابوشادی می‌پردازد. در فصل چهارم جمعیت آپولو و اهداف و ویژگیهای این مکتب و تأثیر آن در ادبیات معاصر عربی مورد بررسی قرار گرفته و در فصل آخر به گرایش ملی – انسانی این شاعر آزاد اندیش، میهن دوست پرداخته‌ایم و نمونه‌هایی از اشعار رومانتیک این شاعر متفکر را به این فصل افزوده‌ایم.
مقدمه :
شعر و شاعری پدیده‌ای است که محدوده خاصی ندارد و ویژه افراد خاصی نیست، در هر مقام و منزلتی که باشی، می‌تواند حلول کند و در هر حال و محلّی که باشی می‌تواند تأثیرگذار باشد. دایره حکمفرمایی شعر بس پر دامنه و وسیع است، چرا که شعر از دل بر می‌خیزد و بر دل می‌نشیند، با عاطفه و احساس آدمی سر و کار دارد و هر چه که باشی، با عاطفه سروکار داری.
شعر از جمله موضوعات ادبی است که ریشه در قرون دارد. آن‌گاه که هنوز از تمدن و فرهنگ خبری نبود شعر بود و شاعر اهمیّت داشت . زبانش حامی قبیله بود و دشمنان از بیم تیغ زبانش در تشویش و اضطراب .
مقام شاعر گاهی اوقات از مقام رئیس قبیله تجاوز می‌کرد. در جنگ و صلح چه بسا زبان شاعر کاری را می‌کرد که از عهده شمشیر خارج بود. شعر عربی و لطافت و طراوتی خاص دارد،‌ بطوریکه هر انسانی را که سری در ادبیات دارد بر می‌انگیزد تا به بررسی این اشعار بپردازد. من نیز به همین دلیل از میان موضوعات ارائه شده، موضوع شعر آن هم شعر شعرای معاصر را برگزیدم. شعر معاصر به دلیل روانی کلام، استعمال کلمات ساده و موضوعات متداول و روزمره جاذبه فراوانی دارد، خصوصاً در شعر شعرای رمانتیک زیبایی هایی خاصی دیده می شود..
از میان شعرای معاصر احمد زکی ابوشادی را برگزیدم. ابوشادی مانند دیگر شعرای عصر خویش است، با این تفاوت که نوع زندگی و محیط اجتماعی و حوادث زندگی و روزگار چنان تأثیری در شعر او گذاشته که در زمان حیاتش حماسه های جاوید از خود به جاگذاشته است.
برای شناخت هر چه بیشتر این نویسنده شاعر خط به خط و صحفه به صحفه به مطالعه کتب پرداختم. ولی مطالب مهمی که بتواند مرا کمک کند چندان نیافتم.
در هر کتاب و هر کتابخانه‌ای که در دسترس بود و کتب ادبی داشت به جستجو پرداختم. اما متأسفانه در آنها کمتر کتابی را یافتم که راجع به این شاعر نوشته باشند. در برخی کتابخانه‌ها به مراجع و منابعی اشاره شده بود که به صورت مستقل راجع به ابوشادی نوشته شده است، ولی آن نوشته‌های مستقل را در کتابخانه‌ها نیافتم . نباید سهم برخی از کتابها را که با کمک آن از عهده انجام این تکلیف بر آمدم نایده گرفت. کتابهایی را که نویسندگان آنها کم و بیش به شرح و حال او پرداخته اند، کتابهائی است چون الشعر العربی المعاصر تألیف ایلیا الحاوی و مذاهب الأدب تألیف محمد عبدالمنعم خفاجی و کتاب تاریخ الادب العربی نوشته حنّا الفاخوری که از آنها به فراخور این رساله بهره گرفتم.
بار دیگر جا دارد و از استادانی که با یاری آنان و نصائح و راهنمائیهای آنان که چه بسا سودمندتر از کتابها بوده است جرأت نگارش این تحقیق را یافتم تشکر نمایم .
اگر چه در مورد موضوع این رساله جستجو و تحقیق فراوان کرده‌ام، ولکن شاید آنچه مورد مطالعه خوانندگان عزیز در این مقوله قرار می‌گیرد، نا چیز و کم اهمیت جلوه کند، امید اغماض دارد.
فصل اول
(بررسی اوضاع سیاسی، اجتماعی، دینی، فرهنگی در عصر معاصر)
– اوضاع سیاسی- اجتماعی- دینی- فرهنگی
– آغاز ادبیات معاصر
– بررسی اوضاع اجتماعی در مصر
– اوضاع و شرایط مصر بعد از حمله فرانسه
– اوضاع مصربعد از اشغال انگلیس
– دعوت به مساوات
– پیدایش و ظهور مطبوعات در مصر
اوضاع سیاسی، اجتماعی، دینی، فرهنگی :
“پس از حوادث غمبار و فجایع غیرقابل تحملّی ک بعد از عصر مغول بر ادبیات و پیکر شعر و نثر وارد شد، این گمان بود عاقبت سرنوشت ادبیات عرب چه خواهد شد. شعر و نثر نیز همچون دیگر علوم پویا است و به یک حال باقی نمی ماند. در اثر تأثیراتی که مدارس، چاپخانه، کتابخانه ها و مجامع و تأثیر و نقش متشرقین و غیره… شعر از حالت رخوت و رکودی که برابر عارض شده بود بیرون آمد و شروع به طی کردن مسیر جدیدی کرد. نوآوری جای تقلید و ابداع جای صنایع لفظی را گرفت در ادبیات دوره ی نهضت، دو مرحله مشهور است:
مرحله ی اول: سنّت گرایی.
مرحله ی دوم: نوآوری.
مرحله ی اول که مرحله ی رستاخیز و بیداری و حرکت بسوی افکار و موضوعات، تخیّلات و اسالیب قدیم شعر عربی است، خود به دو بخش تقسیم می شود:
الف: سنّت گرایی آمیخته به انحطاط.
ب: بازگشت به سبک عباسی.
در سنّت گرایی آمیخته به انحطاط، شعرای این دوره می خواستند به سنن شعری پیش از انحطاط برگردند ولی آثار انحطاط در کارهایشان نمایان بود.
بازگشت به سبک عباسی چون ادباء در اثر تحوّل اوضاع و احوال اجتماعی و استفاده از وسایل آموزشی، زبان عربی را به خوبی یاد گرفتند و علل ضعف آن را شناختند. با استفاده از صنعت چاپ دواوین شعرای پیش منتشر شد. شعرای جدید با اطلاع از شعر دوره ی عباسی تصمیم گرفتند از آن شعر تقلید کرده و در تعابیر خود دقت بکار برند. کار شعرای قرین را سرمشق قرار دادند، بنابراین شعرشان از زمانشان فاصله گرفت، و شعر این گروه دور از نیازها و مشکلات مردم بود.
در مرحله ی دوم، که مرحله ی نوآوری است در اثر ارتباط میان شرق و غرب و استفاده ی شرقیها از ادبیات غرب، شعر به مرحله ی جدیدی گام گذاشت و سه مکتب پدیدار شد که عباتند از:
1- مکتب مخضرمین
2- مکتب افراط کاران
3- مکتب اهل ابداع
مکتب مخضرمین یعنی کسانیکه ضمن گرایش به نوآوری، کارشان بر مبنای ادبیات قدیم بود.
مکتب افراط کاران گروهی بودند که افکار غربی بر احساس و خیال آنها تأثیر گذاشت. اینها بودند که با ادبیات عرب اُلفتی نداشتند. این گروه در اثر شکست قانون اساسی در سال 1908م و حوادث جنگ جهانی اول بر ملت لبنان و سوریه رنگ رمانتیک به خود گرفت و از رمانتیسم فرانسوی رنگ تقلید گرفت. ویژگی سبک کار آنها دوری گزیدن از اسلوب قدیم بود و پذیرفتن سبک ادبیات غربی.
این ادبیات در اماکنی پا گرفت که مهاجران عرب می زیستند.
از ویژگیهای سبک رمانتیک درخشندگی اسلوب، موسیقی لفظ، و کوشش برای پدیدآوردن شعر آزاد و دعوت به آزادی بود. در این دوره گرایش به سبک سمبولیسم یا رمزگرایی نیز به وجود آمد. پیروان این مکتب به تعبیرات پیچیده پناه بردند و شعر را وسیله ی برای تعبیر از زندگی جدید بکار گرفتند.
مکتب اهل ابداع- که در کنار این گرایشات بوجود آمد. هدف از آن، این بود که شعر را به راه صحیح خود سوق دهد و آن را از فساد غزل و تملّق و چاپلوسی متن و تقلید از قدماء نجات بخشد و به جنبه های اجتماعی شعر اهمیّت دادند که ابوشادی از این مکتب پیروی می کرد.”1
آغاز ادبیات معاصر عرب
“اگر نهضت ادبی قدیم عرب بر پایه اصول دین اسلام استوار شده بود بیداری جدید عرب بعد از خواب طولانی دوره ی انحطاط، وامدار تماس و ارتباط شرق با غرب است.
تقریباً بیشتر محققان عرب بر این عقیده اتفاق نظر دارند که نهضت ادبی جدید عرب با حمله‌ی ناپلئون بنا پارت به مصر در سال 1798م آغاز شد.
برخی نیز آغاز نهضت ادبی را همزمان با انقلاب عرابی پاشا در سال 1881 می دانند به هر حال خواستگاه نهضت ادبیات معاصر عرب کشور مصر است”2
“کشور مصر در اواخر قرن هجدهم و به هنگام حمله ی ناپلئون، توسط مالیک از یک طرف و از طرف دیگر عثمانیها اداره می شد.
ممالیک بر سر بدست گیری حکومت به