پایان نامه رایگان درباره میزان استفاده از رسانه های جمعی و پایگاه اقتصادی و اجتماعی

دانلود پایان نامه

تعریف مفهومی :
پایگاه اجتماعی نشان دهنده اعتبار ، ارزش ، موقعیت و جایگاه اجتماعی فرد است و با نقش اجتماعی هم رابطه منظمی دارد . (محسنی ، 1374 :267 )


معمولاَ در تعریف این اصطلاح به دو شیوه عمل می شود یک دسته افرادی هستند که این مفهوم را برمبنای عوامل عینی چون : شغل ، درآمد ، تحصیلات و غیره تعریف می کنند و دوم آنهایی هستند که این مفهوم را برمبنای عوامل ذهنی تعریف می کنند . مارکس یکی از نمایندگان رویکرد عینی به طبقه است . طبق تعریف مارکس از طبقه « موقعیت طبقاتی افراد دقیقاَ بر اساس جایگاه و عملکرد شان در چارچوب نظام عینی اقتصادی تعریف می شود » ( مارکس ،1971 :80 ) در مقابل ، نظریه های ذهنی مربوط به طبقه بر خصلت های روانی اعضای طبقه تاکید می کنند . در این رویکرد مفاهیم حیثیت ، عقاید سیاسی و احساسات مربوط به شیوه های محلی و منطقه ای زندگی جای نگرش های دقیقاَ اقتصادی را می گیرد . از جمله نظریه پردازانی که طبقه را به این صورت مفهوم پردازی می کند کورنهاوزر است از نظر وی طبقه بخشهایی از جامعه است که در مورد علایق و جایگاه خود یک جور فکر کرده ، دیدگاه و نگرش مشترک و مشخصی دارند ( ریزمن و انگویتا ، 1383 :126) به عقیده وی مشخصه اصلی تعیین کننده طبقه ، هویت روانشناختی مشترک یا مجموعه ای از نگرش های افراد است و معیارهای عینی چون شغل و درآمد بیشتر بعنوان شاخص طبقاتی به شمار می رود . از دیگر نظریه پردازانی که بین جنبه های عینی و ذهنی در تعریف طبقه تفاوت قائل می شود ساندرز است . او اولی را ( تعریف طبقه بر اساس جنبه های عینی ) قشر نامید و آنرا به گروهبندیهای اقتصادی و اجتماعی و دسته بندیهایی از مردم اطلاق کرد که بر اساس شغل ، قدرت ، درآمد ، سطح زندگی ، سطح تحصیلات و معیارهای دیگر تقسیم بندی می شوند . از سوی دیگر مفهوم طبقه را مولفه ای ذهنی می داند که عبارتست از گروهبندیهای روان شناختی – اجتماعی و از نظر ویژگی کاملاَ ذهنی و وابسته به تعلق به گروه . (Saunders , 1990:127)
در این تحقیق در تعریف عملیاتی و معرف یابی پایگاه اقتصادی – اجتماعی به هر دو جنبه عینی و ذهنی توجه شده است . در بخش عینی از یک شاخص ترکیبی متشکل از درآمد ، شغل ، تحصیلات ، محل سکونت ، نوع مسکن و خودرو استفاده گردیده به این ترتیب که مجموع نمراتی که فرد در هر کدام از آیتم ها بدست می آورد نمره کل فرد در بخش شاخص های عینی پایگاه اقتصادی – اجتماعی بر آورد خواهد گردید .
از جمله شاخص های ترکیبی که بعنوان الگو و مبنایی برای محاسبه پایگاه اقتصادی – اجتماعی در این تحقیق مورد توجه بوده است . شاخص «هولینگ شید » «شاخص اقتصادی – اجتماعی دانکن » و « نمرات پایگاه اقتصادی – اجتماعی پاورز » می باشد (میلر ، 1380 : 380-420) بطور مثال شاخص هولینگ شید شاخصی است مرکب از فاکتور درآمد ، شغل ، تحصیلات ، محل سکونت ، نوع مسکن و خودرو . در مرحله اول بهر کدام از مولفه های مذکور نمره ای اختصاص می یابد و سپس به هر کدام از آنها بر حسب میزان اهمیت ، وزن و ضریبی اختصاص داده می شودکه در نمره اولیه ضرب می شود . در مجموع از نمرات جزئی افراد در هر شاخص نمره کل فرد به دست می آید و طبقه اجتماعی فرد را تعیین می کند .
در بخش دوم به ارزیابی ذهنی فرد از پایگاه اقتصادی – اجتماعی توجه شده است . منظور از ارزیابی ذهنی خود پنداشت فرد از جایگاهش در ساختار اجتماعی است . در اینجا مبنای عمل تئوری سنترز می باشد . به عقیده وی در نظر گرفتن هویت ذهنی طبقه قبل از هر چیز مستلزم آنست که طبقه واقعیت اصلی خودش را بدست آورد . این واقعیت از طریق باور های مردم نسبت به جایگاه خود در جامعه و تعیین هویت طبقاتی توسط خود افراد حاصل می شود . (ریزمن و انگویتا ،1383:128)
ویژگی مهم تحقیق سنترز با یک سوال مشخص می شد : اگر از شما سوال شود که یکی از چهار عنوان را برای طبقه تان بکار ببرید شما کدامیک را به عنوان طبقه اجتماعی تان بر می گزینید : طبقه پایین ، طبقه کارگر ، طبقه متوسط و طبقه بالا . ( ریزمن و انگویتا ، 1383 :130) به این ترتیب سنترز بر آن بود که گرچه محقق برای مطالعه طبقه اجتماعی ناچار باید مبنایی عینی داشته باشد و از شاخص های عینی استفاده کند اما مهمترین اصل تعیین هویت ذهنی طبقه اجتماعی است .
بر این اساس در این تحقیق در بخش دوم سنجش موقعیت طبقاتی افراد، گویه هاو پرسش هایی طراحی گردید تا برداشت ذهنی آنها را از جایگاه اقتصادی – اجتماعی شان ارزیابی کند . این گویه ها برداشت و ارزیابی ذهنی افراد را در چهار بعد در آمد ، تحصیل ، شغل و مسکن در یک طیف پنج گزینه ای اندازه گیری می کند بطور مثال در باره تصور ذهنی پاسخگویان از رتبه شغل ایشان پرسش زیر طراحی گردید :
شما رتبه شغلی خود را در قالب کدامیک از مراتب زیر ارزیابی می کنید ؟
بسیار بالا بالا متوسط پایین خیلی پایین
پرسشهای مشابهی در مورد هر کدام از آیتم های در آمد و مسکن طراحی گردید . علاوه بر آن برداشت و تصور ذهنی کلی پاسخگویان از موقعیت طبقاتی خود در قالب سوالی مشخص به شرح زیر مورد سنجش قرار گرفت .
اگر مردم را به پنج طبقه اقتصادی خیلی بالا ، بالا ، متوسط ، پایین ، و خیلی پایین تقسیم کنیم شما خود را در کدام طبقه اقتصادی جای می دهید ؟ خیلی بالا – بالا – متوسط – پایین – خیلی پایین
در نهایت مجموعه نمره ای که در دو بخش شاخص های عینی و ذهنی به پاسخگویان اختصاص می یابد. پایگاه اقتصادی و اجتماعی آنها را تعیین خواهد کرد .
جدول زیر شاخص های پایگاه اقتصادی – اجتماعی مورد استفاده در این تحقیق را به طور خلاصه نشان می دهد .
جدول 2-6-5- معرف ها و گویه های پایگاه اقتصادی – اجتماعی
متغیر
بعد
معرف ها
پایگاه اقتصادی – اجتماعی
عینی
مجموعه درآمد اعضای خانواده – میزان تحصیلات – نوع شغل – منطقه سکونت – نوع مسکن و ارزش آن – نوع خودرو و ارزش آن
ذهنی
ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه شغلی خودشان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه تحصیلی شان -ارزیابی ذهنی پاسخگویان از رتبه درآمدی شان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان از ارزش مسکن و منطقه سکونت گاهی شان – ارزیابی ذهنی پاسخگویان ازموقعیت خود در بین طبقات اجتماعی سه گانه
2-6-2-4-میزان استفاده از رسانه های جمعی :
رسانه های جمعی آندسته از وسایل ارتباطی است که در تمدن های جدید بوجود آمده است و مورد استفاده اند و ویژگی اصلی آنها قدرت و شعاع عمل گسترده است . (کازنو ،1365 :3 ) رسانه در این تعریف واسطه یا به تعبیر کازنو حاملی است که به کمک آن معنا یا پیام از فرستنده به گیرنده انتقال می یابد . امروزه به موازات پیشرفت های حاصله در حوزه چاپ و نشر و نیز حوزه های الکترونیک و توسعه فضاهای ارتباطی مجازی ، انواع مختلفی از رسانه بوجود آمده اند و در علوم ارتباطات نیز طبقه بندی های مختلفی از رسانه های جمعی بعمل آمده است . در یکی از طبقه بندی ها ( ویمر و دومینیک ،1386)رسانه ها به دو گروه رسانه های چاپی (شامل کتاب ، روزنامه ، مجله و… ) و رسانه های الکترونیک ( شامل اینترنت ، تلویزیون ، رادیو ، ماهواره و موبایل ) تقسیم بندی شده است . بعضی از طبقه بندی ها بطور جزئی تری انواع رسانه ها را تقسیم بندی کرده است و بین رسانه های دیداری و شنیداری مانند تلویزیون و رادیو و رسانه های اینترنتی تفکیک قایل شده است . در این تحقیق برای اندازه گیری و سنجش میزان استفاده از رسانه شاخصی تهیه گردید که در قالب آن هم به بعد تنوع استفاده از رسانه ( گوناگونی رسانه های مورد استفاده افراد ) و هم به کمیت استفاده از رسانه ها ( تعداد ساعات استفاده از رسانه ها ) توجه شد . البته باید توجه داشت که افراد مختلف بطور یکسان و یکنواخت از رسانه های متفاوت استفاده نمی کنند به این صورت که کسانی که از رادیو تلویزیون داخلی استفاده زیادی می کنند لزوماَ به همین نسبت از رسانه های مکتوب و یا رسانه های مرتبط با اینترنت بهره نمی گیرند به همین نسبت حالت معکوس آن نیز قابل تصور است . این نکته وقتی اهمیت بیشتری می یابد که جامعه آماری تحقیق را (اساتید دانشگاه و فرهنگیان ) در نظر آوریم که در بین آنها رغبت به رسانهای مکتوب و اینترنت بیشتر از سایر اقشارجامعه است (بالاخانی و جواهری ، 1385) و در مقابل میزان رغبت و استفاده از رسانه هایی مانند تلویزیون و رادیو در بین این قشر به دلیل صرف وقت بیشتر به رسانه های مکتوب و اینترنت کمتر از عامه جامعه است در بین دو قشر مورد مطالعه نیز به نظر میرسد اساتید دانشگاه به دلایل شغلی و علمی بیشتر از فرهنگیان به رسانه های مکتوب و شبکه های اینترنتی رغبت و گرایش داشته باشند از سوی دیگر تجربه اخیردمکراسی خواهی درکشورهای مختلف اهمیت و نقش رسانه های اینترنتی را نسبت به انواع دیگر مورد تاکید قرار داد دراین صورت اگر برای استفاده از انواع رسانه ها وزن یکسانی در نظر بگیریم قدرت تمییز و تبیین واقعی مفهوم رسانه در ارتباط با مقوله فرهنگ سیاسی کاهش خواهد یافت از اینرو در مرحله اندازه گیری این متغیر به رسانه های اینترنتی و مکتوب وزن بیشتری اختصاص داده شد . جدول زیر شاخص مذکور را از حیث طبقه بندی انواع رسانه های مورد بررسی و نیز تعداد ساعات مورد استفاده نشان می دهد .