پایان نامه تحلیل جامعه شناختی و نقد جامعه شناختی

دانلود پایان نامه

روش گردآوری مطالب و اطلاعات این پژوهش، کتابخانه ای است. با توجه به روش تحلیلی و جامعه شناختی این پژوهش، علاوه بر فیش برداری منابع مرتبط، مصاحبه با نویسنده مورد نظر نیز کمک و راهگشای این تحقیق بوده است.
از آن جایی که موضوع تعامل میان جامعه و ادبیّات مبحثی مهم در میان پژوهشگران و منتقدان در هردو حوزه ادبیّات و جامعه شناسی بوده است، ادبیات به عنوان یکی از شاخه های هنر، از ابتدای پیدایش، بستر دگرگونی های فکری و فرهنگی گردیده است. این دگرگونی ها، ریشه در شرایط و زمینه های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دارد که در شاخه های گوناگون پدیدار گشته است. یکی از این شاخه ها، ادبیات داستانی (قصه، رمان) است که قابلیّت درخوری در همگام سازی ادبیات با اجتماع و حرکت در جهت تحوّلات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی دارد.
در سالیان اخیر، نثر و به ویژه ادبیات داستانی، موفقیّت بیشتری در جذب مخاطب و خواننده داشته است، بنابراین، تحت تأثیر همین شرایط، در اندک زمان رشدی چشمگیر پیدا کرده است. از دیرباز تا کنون نویسندگان با توجه به ساختار اجتماعی و جغرافیایی، خاستگاه فکری و عقیدتی شان، به صورت ناخودآگاه مسائل و واقعیّات جامعه را در نوشته های خویش انعکاس می داده اند. بنابراین، یک نوع پیوند منطقی بین ادبیّات و جامعه و رویدادهای اجتماعی شکل گرفت. جامعه شناسی ادبیّات به عنوان علمی میان رشته ای به دنبال شناخت عنصرهای پیوند دهنده اثر ادبی و جامعه ظهور و بروز یافت. با بهره گیری از علم جامعه شناسی و قوانین و روش های اصولی آن و از طریق نگرش جامعه شناختی به ادبیّات می توان به ارتباط و تعامل جامعه و ادبیات پی برد، ضمن اینکه ارزش های زیبایی شناختی اثر ادبی و تعهدات و مسؤلیّت نویسنده در قبال مردم و اجتماع نیز زنده می شود.
در تحلیل جامعه شناختی آثار داستانی، ابتدا لازم است برای آشنایی با فضا و موقعیت داستان ها، تصویر کلّی از تاریخ سیاسی و اجتماعی سال های مربوطه داده شود، زیرا یک اثر ادبی در شرایط اجتماعی ای که در آن پدید آمده، یک وجه مشخص و جهان بینی خاص دارد که آن را قابل درک و فهم می کند. ضمن اینکه پدید آورنده اثر نیز چون از درون جامعه برخاسته، دارای جهان بینی و نگرشی برخاسته از ارزش های عامّ جامعه خود است، بنابراین، از طریق تطبیق محتوا و درونمایه آثار با مسائل اجتماعی و فرهنگی و ساختار اجتماعی، می توان به تحلیلی دقیق دست یافت.
در همین زمینه، نظریات مختلفی از صاحب نظران حیطه نقد جامعه شناختی رمان مطرح می کنیم که مهم ترین آنها نظریات لوکاچ و گلدمن است. سپس نظریه بازتاب واقعیّت که نگاه کل نگرانه به داستان ها دارد، بیان می شود که اساس نقد این داستان ها واقع می شود زیرا در نظریه بازتاب، ضمن بیان کلیّت داستان و ارائه تصویر همه جانبه از واقعیّات اجتماعی، توجه به شخصیّت های تیپیک یا به عبارتی دیگر، نشان دادن تیپ ها و طبقات گوناگون اجتماعی نیز مطرح می شود.
این رساله، پژوهشی انتقادی است که مجموعه داستان های محمود طیّاری را از دیدگاه علم جامعه شناسی مورد نقد و بررسی قرار می دهد. در مجموع، این رساله در 5 فصل تدوین شده است که با توجه به اهداف در نظرگرفته شده به شرح زیر می آید:
فصل اول با هدف آشنایی بهتر و بیشتر با محمود طیّاری، از زندگی، آثار، تألیفات نویسنده و ویژگی های آثار داستانی او مطالبی بیان می کند.
فصل دوم در باب جامعه شناختی ادبیّات و نظریات مختلفی که پژوهشگران این علم مطرح کرده اند، مباحثی ارائه می کند. همچنین رابطه جامعه و ادبیّات و تأثیر متقابل آن ها بر روی هم، مورد بررسی قرار می گیرد. هدف اصلی در این فصل، آشنایی بهتر با روش ها و اهداف نقد جامعه شناختی ادبیّات و رمان، نظریات صاحب نظران جامعه شناسی رمان و نظریه ی بازتاب واقعیّت و جایگاه تیپ و شخصیت در نقد داستان هاست.
فصل سوم اختصاص دارد به ارائه خلاصه ای از داستان های مجموعه های مختلف داستانی نویسنده و بررسی برخی عناصر داستانی در آن ها.
در فصل چهارم سعی ما بر این بوده تا با تحلیل درون مایه داستان ها و دقّت در وقایع زمان انتشار آن ها، وارد نقد و تحلیل آن ها شویم. درهمین رابطه، ابتدا مروری بر نظریات و اندیشه های گوناگون مطرح شده در فصل های پیشین می اندازیم، سپس به توصیف و تحلیل این آثار می پردازیم. هدف این فصل، تحلیل دقیق نگاه نویسنده به اجتماع و مسائل آن و میزان بازتاب رویدادها و واقعیّات اجتماعی در این داستان ها و بررسی شخصیت ها و تیپ های اجتماعی بوده است.
فصل ششم نتایج حاصل از این نقد و بررسی ها را ارائه می دهد .
فصل اول
زندگی
محمود طیّاری، نوزدهم اسفند ماه 1317 در شهر رشت متولد شد. او کودکی، نوجوانی و بزرگسالی اش را در همان شهر گذراند. خانواده اش از طبقه مردمان معمولی و قشر پایین دست جامعه بودند. او پس از اتمام تحصیلات متوسطه به عنوان بهداشت یار در روستاهای توابع رشت مشغول به کار شد. او در سال 1348 ازدواج کرد و حاصل این ازدواج دو فرزند دختر و پسر است. امّا این زندگی مشترک دوام چندانی نداشت و پس از 14 سال به جدایی منجر شد. پس از آن، طیّاری درراه تحصیلات عالی فرزندان در سال 1376 رهسپار تهران گشت و تاکنون ساکن تهران است.
«طیّاری پس از طیّ یک دوره افسردگی طولانی، که فاصله سال های 59 تا 65 را در بر می گرفت، از هر چه رنگ تعلّق پذیرد – با بازنشستگی زودرس و متارکه دیرهنگام ! – آزاد و به شعر و نمایشنامه پرداخت.» (طیّاری: www.Tayari.ir)
طیّاری کارمند اداره فرهنگ استان گیلان بود و پس از آن «از بیست و اندی سال پیش ، جز به کار ادب بار از کسی نبرد!» (طیّاری،18:1388)
میرعابدینی در صدسال داستان نویسی ایران این گونه به معرفی او پرداخته است: «او از نخستین نویسندگانی است که پس از به آذین و رادی درباره زندگی در شمال ایران داستان نوشت، …و نوشته هایش از برخوردهای شغلی اش در شهرها و روستاهای محل خدمتش تأثیر پذیرفته اند.» (میرعابدینی،586:1386)
1-2) آثار
محمود طیّاری در سه شاخه داستان، نمایشنامه و شعر، آثار متعدّدی منتشر کرده است :
مجموعه داستان
1. خانه فلزی، مجموعه ای از داستان های کوتاه که شامل 15 داستان و 2 نمایش نامه تک پرده است و در پاییز 1341 منتشر شد.
2.طرح ها و کلاغ ها، دوّمین اثر انتشاریافته طیاری در سال 1344 است که شامل طرح های روستایی است.
3. کاکا، سوّمین مجموعه داستانی که از 7داستان کوتاه و یک نمایشنامه تشکیل شده، در سال 1346 به چاپ رسیده است.
4. صدای شیر، مجموعه ای از طرح ها و داستانهای کوتاه است که در سال 1350 منتشر شد.