پایان نامه تاریخچه تحلیل محتوا و تحلیل محتوای کیفی

دانلود پایان نامه

8-3- قابلیت اعتماد
1-3- روش تحلیل محتوای کیفی
تحلیل محتوای کیفی متشکل از مجموعه ای از تکنیک هاست که برای تحلیل های سیستماتیک و برنامه ریزی شده متونی به کار می روند که در مطالعات و بررسی های طولی 20 سال گذشته با موضوع پیامدهای روانشناختی – اجتماعی برخی پدیده ها به کارگرفته شدند.
تحلیل محتوای کیفی شامل یک فرایند طراحی شده برای متمرکز کردن داده های خام به سمت موضوعات و طبقه بندیهایی براساس استنباط و تفسیر معتبر می باشد. این فرآیندها ازاستدلال استقرایی، بوسیله چنین موضوعات و طبقه بندی هایی که از داده ها از طریق بررسی دقیق محقق و مقایسه همیشگی حاصل می شود، استفاده می کنند.
امروزه تحلیل محتوا کاربردهای زیادی در حوزه ها و علوم گوناگون از جمله مطالعه های رسانه ای در علوم اجتماعی و ارتباطات ، ادبیات، قوم نگاری ، روانشناسی ، مسائل جنسیتی و جنسی ، جامعه شناسی و علوم سیاسی یافته است.
برای بررسی محتوای آشکار پیام‌های موجود در یک متن می‌توان از روش تحلیل محتوا استفاده کرد. در این روش محتوای آشکار و پیام‌ها به‌طور نظام‌دار و کمّی توصیف می‌شود. از این‌رو این روش را می‌توان روش تبدیل داده‌های کیفی به داده‌های کمّی قلمداد کرد. تحلیل محتوا روشی مناسب برای پاسخ دادن به سؤال‌هایی درباره محتوای یک پیام است.
عموما کاربرد تحلیل محتوا را در سه مقوله اساسی گروه بندی می کنند:
– استنباط درباره ی پیشایندهای یک ارتباط
– توصیف و استنباط درباره ی ویژگیهای یک ارتباط
– استنباط درباره ی اثرهای یک ارتباط (میرزایی، 1388: 418)
هدف از انجام تحلیل محتوای کیفی را میتوان در قالب تمامی ارتباطات ثبت شده تعریف کرد.(مثل گفته های ثبت شده از مصاحبه شوندگان، بحثها و گفتگوها، اصول مربوط به مشاهدات، نوارهای ویدئویی، اسناد و …) یکی از ویژگیهای طرح تحقیق کیفی اینست که پژوهشگر با داشتن ذهنیت فطری و طبیعی به تحقیق شکل می دهد. (مارشال ، 1377 : 199 )
تحلیل های محتوایی فقط بر تجزیه و تحلیل مفهوم های موجود در مطالب مطرح شده نمی پردازند. لیسمن و بکر (1973) مفاهیم مختلفی را در سطوح مختلف معرفی می کنند: موضوعات و عقاید اصلی متن که به عنوان مفهوم اصلی متن در نظر گرفته می شوند؛ اطلاعات حاصل از متن به عنوان جدیدترین مفاهیم تجزیه و تحلیل جنبه های ظاهری متون نیز جزء این اهداف در نظر گرفته می شوند. تحلیل های محتوایی می توانند متن را در قالب یک مدل ارتباطی دربیاورد که تعریف کننده اهداف تحلیل خواهد بود. این مطلب از سوی کریپندورف مطرح شده؛ او می گوید: ” تحلیل محتوا عبارتست از کاربرد روشهای تکثیرسازی و روشهای ارزیابی کننده برای بدست آوردن استنتاجات از متن موجود و همچنین ارائه استنباط هایی از شرایط یا خصوصیات دیگر منبع آن متن ” .
1-1-3- تاریخچه
می توان مراحل مختلف تاریخچه تحلیل محتوا را به صورت زیر مشخص نمود :
الف- شکل ابتدایی : ما روشهای مختلفی برای تحلیل و مقایسه متون تفسیری را (مثل تفسیرهای انجیل) در قالب تحلیل های انجام شده قدیمی در روزنامه، فرآیندهای خط شناسی تا تحلیل های انجام شده توسط زیگموند فروید در حوزه خواب و رویا، مشاهده کرده ایم.
ب- بیان نظری ارتباطات: پایه و اساس تحلیل محتوای کیفی توسط افرادی نظیر لازارسفلد و لاسول در آمریکا در طول دهه های 20 و 30 قرن بیستم مشخص گردید و به دنبال آن نخستین کتاب در مورد این موضوع منتشر شد.
ج-گستره چند رشته ای وتفاوتها: در دهه 60 قرن بیستم، روش اسلوب شناختی در حوزه هایی مثل زبان شناسی، روان شناسی ، علوم اجتماعی – جامعه شناسی ، تاریخ و هنر و … مشاهده گردید و به دنبال آن ، این روندها نیز اصلاح شدند ( اصلاح مدلهای مختلف ارتباطی؛ تحلیل جنبه های غیرکلامی، تحلیل های تصادفی، استفاده از برنامه های کاربردی کامپیوتری و …)
د- مرحله نقدهای کیفی: از اواسط قرن بیستم، اعتراضاتی بر ضد تحلیل های سطحی که بدون توجه به مفاهیم و متون جدید انجام شده بودند مطرح شد؛ زیرا این تحلیلها با ساده تر کردن و تحریف در حوزه معرفی ویژگی های مختلف یک متن انجام می شدند.
به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه آنالیزهای مختلف یک متن انجام می شدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه تحلیل های محتوا مورد استفاده قرار گرفتند.
2-1-3- تحلیل محتوا به عنوان یک راهکار
درتحلیل محتوا ، پژوهشگران محصول ارتباطات اجتماعی را بررسی می کنند ؛ مثلا از نظر آنها ، اسناد و دست نوشته های مطالب شفاهی ، به معنای راهکاری است که به طور سیستماتیک و عینی ، ویژگیهای پیام را شناسایی کند ؛ بنابراین هر مطلب قابل تبدیل به متن اعم از عکس ها ، نوارهای ویدئویی و از این دست مطالب در این تحلیل استفاده می شود.
تحلیل پیام ها باید قبل از تحلیل واقعی داده ها و از طریق روشی به نام ” معیار انتخاب ” انجام شود که این معیار انتخاب از یک سو باید کامل باشد تا تفاوت محتوای پیام ها مشخص شود و از سوی دیگر باید سخت گیرانه اعمال شود تا بقیه نیز به همین نتیجه برسند. این نوعی اطمینان از روشهای سنجش و تعیین اعتبار یافته ها است و مقولاتی که بوسیله این معیارها پدید می آیند ،جنبه های مختلف پیام ها و واژه بندی دقیق آنها را نشان می دهند. (سفیری ، 1388 : 264 )