پایان نامه با کلید واژه های انتقال سهام، عام و خاص، جبران خسارت

دانلود پایان نامه

می‌شود:
فصل اول: بررسی سهام
فصل دوم: حقوق دارندگان سهام اکثریت
فصل سوم حقوق سهامداران اقلیت

فصل اول
بررسی
سهام

برای اینکه در این پایان‌نامه حقوق دارندگان سهام اکثریت و اقلیت مورد بررسی قرار گیرد مستلزم این است که ابتداء خود سهام و انواع و خصوصیات آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا بعد از آن با آشنایی کامل از سهام، حقوق دارندگان سهام را مورد بررسی قرار دهیم.مطالب این بحث در سه مبحث تحت عنوان تعریف سهم ، انواع سهام و خصوصیات سهام مورد مطالعه قرار می‌گیرد .

مبحث اول: تعریف سهم
تعریف سهم در ماده 24 ل. ا. ق. ت مصوب 1347 آمده است برابر این ماده “سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی است که مشخصا میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می‌باشد.. ” این تعریف دارای اشکال است. سهم به خودی خود به معنای میزان منافع صاحب سهم در شرکت نیست چه بسا شرکتی بعد از شروع فعالیت با مشکل روبرو شود و اصلاً صاحب منافعی نشود تا به سهم تعلق گیرد به همین دلیل در لایحه تجارت سال 1390 تعریف سهم به موجب ماده 396 آن تغییر کرده است و عبارت “منافع ” حذف و به جای آن عبارت “حقوق ” آمده است در این ماده آمده است “سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی است که بیانگر میزان مشارکت، حقوق و تعهدات صاحب آن در شرکت سهامی است. “
در بیان ماهیت حقوقی سهام به تعریف دو تن از اساتید محترم حقوق اشاره می‌شود:
وقتی شخصی مبلغی را جهت خرید سهام شرکتی اختصاص می‌دهد به اندازه وجوه مزبور در اجزاء اموال شرکت شریک مشاع نمی‌شود بلکه او بدین وسیله طلبکار شرکت می‌شود به عبارت دیگر سهامداران با تملیک اموالی از خود به یک شخص حقوقی (شرکت) آنرا مالک اموالی میکنند و در مقابل حقی نسبت به آن شخص حقوقی به دست می‌آورند. ماهیت این حق که بیشتر به طلب از شرکت می‌ماند چیزی فراتر از آنست یعنی سهامداران به موجب آن دارای حقوق دیگری نیز از جمله حق رای، حق حضور در جلسات مجامع عمومی و مشارکت در سود و زیان شرکت و. .. بدست می‌آورند به مجموع این حقوق “سهم ” گفته می‌شود که در قالب یک برگ بهاداری به نام ورقه بهادار تجلی می‌یابد پس با پرداخت مبلغ سهام و خرید آن حق عینی خریدار نسبت به مالش به حق خاصی به نام “سهامدار شرکت بودن ” تبدیل می‌شود1.
عده‌ای معتقدند که سهم مال منقولی است که به اعتبار آن نمی‌توان سهامدار را مالک مشاع در اجزای دارائی شرکت دانست و نیز نمی‌توان ادعا نمود چون در ترازنامه تنظیمی شخص حقوقی، شرکت بدهکار سرمایه می‌شود سهامدار طلبکار محسوب می‌گردد بلکه می‌توان گفت که سهامدار دارای حقوق یا تعهداتی است که وابسته به سهم بوده ورقه سهم ایجاد شده وسیله شرکت ، معرف این حقوق و یا تعهدات می‌باشد2.
در نظریه شماره 2483 مورخ 01/04/1384 اداره حقوقی قوه قضائیه آمده “با توجه به ماده 24 لایحه قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب سال 1347 که مقرر داشته “سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی که مشخص کند، میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می باشد.” و نیز مواد 1 و 25 همان قانون، سهم با دارایی و اموال شرکت تفاوت دارد، همانطور که مالکیت آنها هم متمایز و متفاوتند. بدین معنی که سهم متعلق به سهامدار در حالی که اموال شرکت متعلق به شرکت یا شخص حقوقی است بنابراین در صورتی که دستور موقت مبنی بر نقل و انتقال سهام شرکت صادر شده باشد این دستور صرفاً در حدود موضوع آن قابل اعمال است و نمی‌توان به استناد آن از نقل و انتقال اموال شرکت ممانعت نمود.3″

مبحث دوم :انواع سهام
در لایحه تجارت 1347 از سه نوع سهام نام برده شده است. سهام با نام، سهام بی‌نام و سهام ممتاز. البته در ماده 114 ل. ا. ق. ت 1347 سهامی برای تضمین جبران خسارت وارده توسط مدیران پیش‌بینی شده است که به آن سهام وثیقه‌ای یا همان سهام تضمینی موضوع بند 17 ماده 8 ل. ا. ق. ت 1347 می‌گویند . البته عده‌ای به استناد بند 7 ماده 9 و ماده 76 و بند 3 ماده 158 و ماده 160 ل. ا. ق. ت دو نوع سهام دیگر را تعریف کرده‌اند. یکی سهم موسس، که با تجویز اساسنامه ممکن است به لحاظ ابتکار یا کوشش و زحمت موسس‌های شرکت به آنان داده شود این قبیل سهام دارای امتیازی در تقسیم سود بین شرکا است که بر این سهام صدی چند سود بیشتر از سایر سهام تعلق می‌گیرد 4. در تائید نظر عده‌ای که به سهام موسس معتقدند می‌توان به ماده 93 ل. ا. ق. ت 1347 استناد نمود . در این ماده صحبت از نوع مخصوصی از سهام شده است که با توجه به آنکه در هیچ جای قانون چنین سهامی تعریف نشده و مصادیق آن مشخص نیست ، می‌توان سهام موسس را در آن گنجاند. یکی دیگر “سهم جایزه” سهمی است که در اضافه ارزشی که از سهامداران جدید دریافت و به سهامدارانی که از قبل سهامدار شرکت بوده‌اند اختصاص داده می‌شود که به این سهم “حق امتیاز سهام” نیز می‌گویند .5
لایحه تجارت 91 علاوه بر نام بردن از سهام با نام و بی‌نام و سهام ممتاز6 مقرر نموده که اعطاء هر نوع امتیاز به سهامداران در شرکت‌های سهامی جز در غالب سهام ممتاز مجاز نیست . بنابراین به موجب این لایحه صدور سهام موسس یا جایزه یا هر نوع سهام دیگر غیر از سه مورد فوق ممنوع است.7
با توجه به توضیحات داده شده انواع سهام را مورد برسی قرار می‌دهیم.

الف)سهام بی‌نام
در تبصره یک ماده 24 لایحه قانونی 1347 آمده “سهم ممکن است با نام و یا بی‌نام باشد “اما تعریفی از سهام با نام و بی‌نام بیان نکرده است
و در ماده 39 همان قانون آمده “سهم بی‌نام به صورت سند در وجه حامل تنظیم و ملک دارنده آن شناخته می‌شود مگر خلاف آن ثابت گردد و نقل و انتقال این گونه سهام قبض و اقباض بعمل می‌آید “. از نظر دکتر ربیعا اسکینی “در عرف سهم بی‌نام سهمی است که ورقه راجع به نام متضمن نام صاحب سهم نیست “8 . و طبق یک تعریف دیگر “سهم بی‌نام سهمی است که روی آن نام صاحب آن ذکر نمی‌گردد و به سهولت و بدون انجام هیچگونه تشکیلاتی قابل انتقال است . “9
مزیت سهام بی‌نام در سرعت نقل و انتقال و وجود راه گریز از هزینه‌های قانونی نقل و انتقال قراردادی یا قهری (ارث) و امکان وثیقه گذاشتن آسان (با قبض عین) است10 . دلیل دیگری که باعث ترجیح سهام بی‌نام بر با نام در نزد عده‌ای می‌شود آنست که بعضی از اشخاص به دلایلی مایل نیستند هویت آنها در نزد شرکت و سهامداران معلوم باشد لذا اقدام به خرید سهام بی‌نام می‌نمایند و در هنگام تشکیل جلسات مجامع عمومی نمایندگان آنها بدون آنکه مدرکی دال بر نمایندگی ارائه نمایند ، به صرف در دست داشتن سهام بی‌نام، در جلسات حاضر می‌شوند. در حالیکه در واقع سهام متعلق به اشخاص دیگر است.
از مزیتهای دیگری که می‌توان برای سهام بی‌نام در نظر گرفت که طلبکاران نمی‌توانند اقدام به توقیف سهام نمایند و یا اینکه مانع نقل و انتقال آن در شرکت شوند نکته دیگری که در اینجا قابل بیان است مربوط است به تفاوت ل.ا.ق.ت مصوب 1347 و لایحه تجارت 1391 دررابطه با صدور سهام بی نام، برابر قانون 1347 سهام هر دو شرکت سهامی عام و خاص قابل صدور به صورت بی‌نام است . اما برابر لایحه تجارت 91 سهام شرکت سهامی خاص نمی‌تواند بی‌نام باشد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مقاله امام علی (ع) و قرآن مجید

ب)سهام با نام
سهم ممکن است با نام باشد . در این صورت دارنده سهم معلوم و مشخص است و در محل شرکت دفتری وجود دارد که شماره ردیف سهام و نام دارنده در آن ذکر شده بنابراین هر یک از سهام از روی شماره ردیف معلوم است متعلق به چه کسی است.11
مزیت مهم سهام با نام در اینست که در هنگام به سرقت رفتن یا مفقود شدن و یا جعل امکان اثبات ادعا آسانتر است . همچتین امکان کنترل سهامداران این نوع سهام راحت‌تر می‌باشد.12
برابر نظریه شماره 74/7 مورخ 30/1/1372 اداره حقوقی قوه قضائیه سهام با نام قابل توقیف است . در این نظریه آمده” مواد 39 و 40 قانون تجارت در خصوص تعریف سهام بی نام و با نام شرکت های سهامی و چگونگی نقل و انتقال این سهام بوده و حکایتی از ممنوعیت، توقیف سهام با نام ندارد و لذا به نظر می رسد که توقیف سهام بانام شرکت‌های سهامی خاص در قبال بدهی بدهکار با رعایت موازین قانونی و شرایط مندرج در اساسنامه شرکت بلامانع بوده و نقل و انتقال آنها پس از طی مراحل اجرایی، با توجه به مادتین فوق الذکر به عمل خواهد آمد.13″
تفاوت مهمی که ل. ا. ق. ت . 1347بین سهام با نام در شرکت های سهامی عام و شرکت های سهامی خاص قائل شده ، آنست که در شرکت سهامی عام بر خلاف شرکت‌های سهامی خاص نقل و انتقال سهام با نام نمی‌تواند مشروط به موافقت مجامع عمومی و مدیران شرکت باشد، اما در لایحه تجارت 91 چنین قانونی پیش‌بینی نشده است و قانونگذار اختیار محدود کردن نقل و انتقال سهام شرکت های سهامی عام و خاص را به هیچ مرجعی نداده است.

ج) سهام ممتاز
سهام ممتاز، سهامی است که به موجب اساسنامه یا تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده پیش‌بینی می‌شود و اصولاً به اشخاص حقیقی یا حقوقی که دارای ویژگی‌های خاصی هستند، تعلق می‌گیرد تا نهایتاً منجر به رونق فعالیت شرکت گردد.
بعنوان مثال اشخاصی که دارای دانش فنی ویژه‌ای هستند در بدو ورود به شرکت شرط می‌گذارند که درصد خالصی از سود شرکت به دلیل حق اختراع و دانش ایشان، برای آنها در نظر گرفته شود یا موقعی که شرکت در حال رکود است اشخاصی پیدا می‌شوند که سرمایه مورد نیاز را تأمین کنند اما با لحاظ شرطی که، اگر شرکت صاحب منافعی شود ابتدائاً سهم ایشان از منافع که مقدار آن مشخص است پرداخت شود و سپس بقیه منافع بین دیگران تقسیم شود. صدور سهم ممتاز در ماده 42 ل.ا.ق.ت پیش‌بینی شده و تعریف آن هم در تبصره 2 ماده 24 ل.ا.ق.ت آمده: برابر ماده اخیر” در صورتی که برای بعضی از سهام شرکت با رعایت مقررات این قانون مزایایی قائل شوند این گونه سهام، سهام ممتاز نامیده می‌شود.”
اگر نظر قانونگذار بر این است که صدور سهام ممتاز پس از تاسیس و ثبت شرکت، نیز مجاز باشد می‌بایستی موارد صدورسهام ممتاز و امتیازات آن را پیش‌بینی و تعیین نماید تا از سوء استفاده‌های احتمالی اکثریت سهامداران جلوگیری شود . به عنوان مثال می‌تواند پیش‌بینی نماید در مواقعی که شرکت نیاز به افزایش سرمایه دارد ، بتواند اقدام به صدور سهام ممتاز نماید مانند مواردی که سرمایه شرکت بعد از تاسیس بدلایلی از حداقل مقرر کمتر می‌شود ویا اینکه بدلیل زیان‌های وارده نصف سرمایه شرکت از بین می‌رود، اگر سرمایه گذاران حاضر به عضویت در شرکت گردند، شرکت می‌تواند سهام ممتازی صادر کند که در صدی از سود قابل تقسیم بدوا به ایشان پرداخت شود و مابقی بین سایر سهامداران تقسیم شود. یا همین امتیاز را برای اشخاصی که دارای فنی ویژه و یا اختراع خاصی هستند و یا مدیران برجسته که دارای شهرت ملی و یا بین المللی هستند در نظر بگیرد.
هر چند قانونگذار در قانون تجارت فقط از سه نوع سهام نامبرده است ولی از آنجائیکه غالب اساتید حقوق تجارت دو نوع سهام دیگر نیز تعریف کرده‌اند ما نیز در این قسمت به طور خلاصه مطالبی را از این دو سهم که
یکی مؤسس و دیگری سهم انتفاعی است بیان می‌داریم.
سهم موسس یا حصه موسس که به فرانسه part de fondateur نامیده می‌شود عبارت است از سهمی که به صاحب آن حق میدهد قسمتی از منافع و در بعضی مواقع در موقع انحلال شرکت از قسمتی از دارایی شرکت استفاده کند.14
از نظر دکتر حسینعلی کاتبی “سهم مؤسس با تجویز اساسنامه ممکن است به لحاظ ابتکار یا کوشش و زحمت موسس‌های شرکت به انان داده شود این قبیل سهام دارای امتیازی در تقسیم سود بین شرکا است. که بر این سهام صدی چند بیشتر از سود سایر سهام تعلق می‌گیرد.15
البته با توجه به اینکه قانونگذار سهام مؤسس را به رسمیت نشناخته است و عملاً نیز چنین سهامی در شرکت‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. نمی‌توان تعاریف فوق را کامل و جامع دانست. برابر نظرات فوق، سهام مؤسس فقط در چارچوب سود و دارایی شرکت قابل صدور است. در حالیکه می‌توان امتیازات گوناگونی را برای سهام مؤسس در نظر گرفت. به عنوا

دیدگاهتان را بنویسید