پایان نامه ارشد درمورد اعلامیه جهانی حقوق بشر و فعالیت های اقتصادی

دانلود پایان نامه

گفتار پنجم:تکالیف اقتصادی شهروندان از دیدگاه امام خمینی(ره)
پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، توجه و توصیه های امام خمینی(ره)، تأکید بر تلاش برای پیشرفت در عرصه های اقتصادی و ضرورت اصلاح اصول اقتصادی است. در تعابیر حضرت امام بارها به عنوان جهاد اقتصادی اشاره شده که از مردم و مسئولین دعوت می کنند به عنوان اولین گام در جهت تحقق بخشی از اهداف انقلاب اسلامی آماده انجام یک حرکت عظیم در عرصه فعالیت های اقتصادی باشند. هرکس به هر مقدار که می تواند و در هر شرایطی که هست به محقق شدن این امر کمک کند که ملت ایران هم در آن شرایط حساس به ندای حضرت امام لبیک گفته و در تمام عرصه ها از جمله در عرصه فعالیت های اقتصادی تمام توطئه های دشمنان را خنثی کردند.
منظور از تکالیف اقتصادی باید و نبایدهایی است که ضرورت دارد شهروندان آنها را مورد توجه قرار دهند. که میتوان به اجتناب از اسراف، تبذیر و…اشاره کرد.
در مجموع «نظام اقتصادی اسلام از جمله نظام هایی است که تحقق اهداف مورد نظر آن در سطح جامعه اسلامی بستر را برای رشد و تعالی معنوی آماده تر می سازد؛ چرا که از راه حاکمیت پیدا کردن اصول نظام اقتصادی بسیاری از موانع رشد معنوی نظیر انباشت ثروت و رواج اسراف و تجمل گرایی و تفاخر و غیره از یک سو و فقر و بیکاری و گرفتاری های ناشی از آن از سوی دیگر از بین می رود و در چنان جامعه ای است که زمینه برای حاکمیت ارزش های انسانی و اخلاقی و معنوی فراهم می گردد و در یک کلام بستر برای تربیت انسان های شایسته برای خلیفه الهی آماده می گردد. بر این اساس در طول تاریخ همیشه اولین موضوعی که پس از تشکیل حکومت اسلامی در جوامع اسلامی مورد توجه بوده تلاش برای حاکمیت نظام اقتصاد اسلامی است. از این رو در طول این سه دهه که از عمر پربرکت نظام جمهوری اسلامی می گذرد بدون تردید تلاش برای اصلاح سیستم نظام اقتصادی و انطباق آن با دیدگاه های اسلامی از مهم ترین دغدغه ها بوده است».
به استقلال و خودکفایی در سخنان امام خمینی(ره)، اشاره شده است. اصلی ترین نقش مردم در اقتصاد پرهیز از اسراف، تبذیر و اتلاف منابع است. در رابطه با تجملات و اسراف‏ اگر در جامعه قناعت وجود داشته باشد، زیاده‏روى و اسراف و ریخت و پاش نباشد، اگر حرص در امور مادى نباشد، این جامعه به بهشت تبدیل مى‏شود. تجملات براى یک جامعه، مضر و بد است و جامعه زیان می بیند. بنابراین باید بنا را بر سادگى گذاشت. اگر بخواهیم یک ملت قوی و آزاد باشیم، باید از تشریفات یک قدری بکاهیم. بنابراین نقش مردم در بخش مصرف خیلی مهم است. این نکته قابل ذکر است که به کار گیری یک الگوی صحیح مصرف به مردم می تواند در این زمینه کمک کننده باشد. در بخش تولید و توزیع هم باید درست کار کنند و کم کاری نکنند تا از کاهش تولید و یا تولید نامطلوب جلوگیری شود. در بخش توزیع هم از گران فروشی، احتکار و کم فروشی پرهیز کنند. همچنین شهروندان باید اگر از جانب دولت قصوری مشاهده کردند، انتقاد کنند و آراء و پیشنهادات خود را ارائه دهند.
«اگر ما یک وابستگی اقتصادی داشته باشیم این موجب این می‏شود که وابستگی سیاسی هم پیدا بکنیم و، وابستگی نظامی هم حتی پیدا بکنیم. مملکتمان باز برمی‏گردد به آن حالی‏که‏ سابق بود. ما حالا می‏خواهیم مملکت مال خودمان باشد و حالا مملکت مال خود مردم است. مملکت شما احتیاج به کار دارد، مملکت خرابی است که محتاج به این است که ساخته بشود و ساختن مملکت به دست شماهاست. هر کس در هر جا هست اشتغال به کار پیدا کند و کار را خوب انجام بدهد. کاری بکنید که خودکفا بشوید». «مسأله برنامه، از مهمات یک کشور است. اگر چنانچه بدون برنامه، یک کشوری بخواهد اداره بشود، نمی‏شود اداره بشود، باید برنامه باشد. برنامه‏ریزی‏ها را باید با کمال دقت اشخاصی که تخصص دارند، اشخاصی که توجه به مسایل سیاسی و مسایل اجتماعی و مسایل اسلامی دارند، اینها باید با کمال دقت بررسی کنند و متحدا با هم برنامه‏ریزی کنند و برای کشور راه برنامه‏ریزی، راهی باز می‏کند برای پیشبرد مقاصد کشور». «برنامه‏ریزی در جهت رفاه متناسب با وضع عامه مردم توأم با حفظ شعائر و ارزشهای کامل ‏اسلامی و پرهیز از تنگ‏نظری‏ها و افراط گری‏ها و نیز مبارزه با فرهنگ مصرفی که بزرگترین آفت یک جامعه انقلابی است و تشویق به تولیدات داخلی و برنامه‏ریزی در جهت‏توسعه صادرات و گسترش مبادی صدور کالا و خروج از تکیه به صادرات نفت و نیز آزادی واردات و صادرات و به طور کلی تجارت بر اساس قانون و با نظارت دولت در نوع و قیمت و توسعه حضور مردم در کشاورزی و صنعت و تجارت و بازسازی شهرهای تخریب شده و شکستن طلسم انحصار در تجارت داخل و خارج به افراد خاص متمکن و مرفه و بسط آن به توده‏های مردم و جامعه». «این به عهده علمای اسلام و محققین و کارشناسان اسلامی است که برای جایگزین کردن سیستم ناصحیح اقتصاد حاکم بر جهان اسلام، طرحها و برنامه‏های سازنده و در برگیرنده منافع محرومین را ارائه دهند و جهان مستضعفین و مسلمین را از تنگنا و فقر معیشت به در آورند». «همه آرمان و آرزوی ملت و دولت و مسؤولین کشور ماست که روزی فقر و تهیدستی در جامعه ما رخت بربندد و مردم عزیز و صبور و غیرتمند کشور از رفاه در زندگی مادی و معنوی برخوردار باشند». «اسلام اقتصاد را به صورتی سالم و بدون وابستگی به نفع همگان، برای رفاه همه مردم، با اهمیت به مستمندان و ضعیفان بارور می‏کند و برای رشد بیشتر کشاورزی و صنعت و تجارت کوشش می‏نماید».
«آنچه در سلطنت پهلوی و بخصوص در زمان شاه حاضر انجام شده است، جز از بین بردن اقتصاد و صنعت و کشاورزی چیزی نبوده است. تلاش آنها را نوسازی و تبدیل ایران به یک جامعه صنعتی نامیده‏اند. آنچه مورد نظر ماست یک نوسازی واقعی مبنی بر نیازهای اساسی اکثریت قاطع و فقیر مردم است. آنچه در زمینه اقتصادی مورد نظرماست، جلوگیری از غارت منابع ملت ماست. مهمتر آنکه منافع حاصله از فروش منابع ارضی باید به مصرف پیشرفتهای اقتصادی ما برسد و در این جهت ما قطعا با جهان صنعتی در رابطه کامل خواهیم بود. ولی حق تصمیم‏گیری برای جهتی که اقتصاد ما انتخاب خواهد کرد، به عهده خود ما خواهد بود».
«ایران امکانات و ظرفیتهای مختلف و فراوانی برای رشد اقتصاد دارد که اگر نفت هم نباشد بتواند در رشد خود و از بین بردن فقر پیروز شود. از قبیل معادن مختلف که در صنایع اهمیت زیادی دارد و همچنین امکانات کشاورزی و دامداری و مهمتر از همه وجود استعدادهای سرشار و خلاق انسانی».
«مهمترین عامل در کسب خودکفایی و بازسازی، توسعه مراکز علمی و تحقیقات و تمرکز و هدایت امکانات و تشویق کامل و همه‏ جانبه مخترعین و مکتشفین و نیروهای متعهد و متخصصی است که شهامت مبارزه با جهل را دارند و از لاک نگرش انحصاری علم به غرب و شرق به در آمده و نشان داده‏اند که می‏توانند کشور را روی پای خود نگه دارند». «مردم باید تصمیم خود را بگیرند، یا رفاه و مصرف‏گرایی یا تحمل‏سختی و استقلال. به ثروتمندان و پولداران مشروع وصیت می‏کنم که ثروتهای عادلانه خود را به کار اندازید و به فعالیت سازنده در مزارع و روستاها و کارخانه‏ها برخیزید که این خود عبادتی ارزشمند است».
به علت تهدیدهای اقتصادی بود که امام(ره) به استقلال اقتصادی اهمیت می‌دادند و منظورشان از استقلال اقتصادی همانا برچیده شدن بساط غارت‌گری و چپاول‌گری‌های استعمار و وابستگان سرسپرده آنان بود. از نشانه های این استقلال در اندیشه امام راحل می‌توان به خودکفایی کشاورزی و صنعتی، ایجاد مراکز عمرانی، افزایش تولید انرژی و بالا رفتن ذخایر ارزی مملکت اشاره کرد. بنابراین تهدید اقتصادی یکی از مسائل مهم برای کشورها در اندیشه امام خمینی(ره) محسوب می‌شود، چنانچه ایشان می‌فرمایند: یکی از مسائل مهم ما مسئله اقتصاد است. باید سعی کنیم که از حیث اقتصادی قوی و بدون وابستگی باشیم و باید مسئله کشاورزی که در رژیم سابق برای به هم زدن آن نقشه داشتند تا ما را وابسته کنند بیشتر مورد نظر ما باشد. ایشان تهدید اقتصادی را ناشی از طمع استعمارگران برای دست‌یابی به منابع و مخازن طبیعی جهان می‌دانند و در این باره به روشن‌سازی تهدید سلطه‌گران علیه منافع اقتصادی کشورها پرداخته‌اند و از آن جمله، اینکه می فرمایند: اینها می‌خواهند که تمام مخازن ما را ببرند. «وقتی اینها فهمیدند که یک لقمه چربی است شرق و دارای مخازن و معادن است و باید این را به هر طوری که هست، این طعمه را به هر طوری که هست، باید اینها ببرند و نگذارند که مردم خود آن دیار استفاده از آن بکنند. این قدرتمندان ضعفا را می‌خواهند به کار بکشند و منافع را ببرند، یعنی ضعفا کار بکنند تسلیم آنها بکنند، ضعفا گرسنگی بخورند و آنها نفت‌هایشان را بخورند، آنها معادن‌شان را از بین ببرند.
امام خمینی(ره)، فرموده اند: ملت عزیز ما که مبارزان حقیقی و راستین ارزش های اسلامی هستند به خوبی دریافته اند که مبارزه با رفاه طلبی سازگار نیست و آن ها که تصور می کنند مبارزه در راه استقلال و آزادی مستضعفین و محرومان جهان با سرمایه داری و رفاه طلبی منافات ندارد، با الفبای مبارزه بیگانه اند.
نتیجه گیری نهایی:
در مجموع می توان گفت: مفهوم حقوق شهروندی ترکیبی از حقوق و تکالیف است که شهروندان و حاکمیت به سبب رابطه عضویت در جامعه برای حفظ مصالح عامه ملزم به رعایت آنها هستند. مثل مشارکت در امور جامعه، فعال بودن درعرصه های مختلف و غیره.
نگارنده، با بررسی دیدگاه های امام خمینی(ره)، در زمینه حقوق شهروندی و ابعاد آن به این مهم دست یافته است که مبنای حقوق شهروندی در گفتمان امام خمینی(ره)، مبنی بر اسلام ناب محمدی است. حقوق شهروندی، در اندیشه ایشان دقیقا منطبق با قوانین اسلامی بود. ابعاد حقوق شهروندی هم در بیانات ایشان مورد تاکید قرار گرفته است که این نشان دهنده توجه ایشان به حقوق شهروندان بوده است. از جمله مسائل مهم حقوق شهروندی در اسلام توجه به کرامت انسانها به عنوان اشرف مخلوقات، ارزش حیات و زندگی افراد، بدون توجه به نژاد، رنگ و پوست و غیره است، که امام خمینی(ره) همواره بر این موضوع(کرامت انسانی ) تاکید داشتند. نوع شهروندی که مد نظر امام خمینی(ره) بود، شهروندی فعال متعهد است. یعنی افراد علاوه بر حق مشارکت فعال، یک وظیفه و تکلیف دینی نیز برای حضور فعال دارند. که این امر موجب می شود تا فرهنگ مشارکتی فعال، متعهدانه نیز باشد. در سخنان امام خمینی(ره) یک ارتباط بین جریان امور بر مبنای مقررات الهی- شرعی و حفظ حقوق مردم ملاحظه می شود. یعنی از منظر امام اگر جریان امور بر موازین شرع و احکام باشد حتما حقوق مردم حفظ می شود و در واقع حفظ حقوق مردم اصلی است که جریان قوانین و احکام بر مبنای شرع باید آن را تضمین کند و اگر مقررات و قوانین به گونه ای باشد و یا به گونه ای اجرا شود که حقوق مردم حفظ نشود، طبق آن ارتباط، آن قوانین و یا نحوه اجرایی آن ها اسلامی نیست. ایشان بر این که حقوق مردم از طرف دولت مردان و کار گزاران ضایع نشود تاکید داشتند. به نظر می رسد از دیدگاه امام(ره)، حقوق شهروندی در یک جامعه اسلامی هرگز نباید براساس تئوریهای دنیای غرب شکل بگیرد، بلکه می توان با استفاده از منابع اسلامی حقوق شهروندی تئوری بسیار متعالی تر از غرب را برای پیشرفت حقوق شهروندی در کشور طرح ریزی کرد. همچنین به نظر می رسد منشاء حقوق شهروندی از نظر امام خمینی(ره)، قرآن، احادیث معتبر و نظر فقها می باشد ولی منشاء حقوق شهروندی در غرب فکر بشری است.
به طور کلی در بهره مندی از حقوق شهروندی در حکومت اسلامی اصل بر عدم تبعیض و عدم محوریت تعلقات ملی، قومی و نژادی است. همچنین به نظر می رسد، در دیدگاه امام خمینی(ره) حفظ حقوق شهروندی بدون تبعیض مورد نظر است. با این وجود، به نظر می رسد امروزه برای رعایت حقوق شهروندی نیاز به همکاری هر چه بیشتر خود شهروندان است. هر فرد باید بکوشد تا از شهروند منفعل به شهروند فعال ارتقا یابد تا هم خود از حقوق شهروندی خود بیشتر مطلع شود و هم جامعه را از حالت منفعل به حات پویا تغییر دهد. مطمئنا تمامی طرح هایی که به منظور رفاه مردم در حال اجرا می باشند با مشارکت خود مردم سرعت و پیشرفت چشمگیری داشته و موفق تر می باشند.
در پایان بعد از مطالعات انجام شده می توان گفت: حقوق بشر در مجموع دارای ویژگی های ذیل است:
نخست: جهانی است. زیرا حق مسلم هر عضو خانواده بشری است و هر انسانی در هر کجا که باشد و از هر نژاد، زبان، جنس یا دین، مستحق آن است. دوم: غیر قابل انتقال است و از بشر قابل انفکاک نیست. چراکه بدون آن نمی توان فرد را بشر نامید. سوم: هدیه ای الهی است و هیچ مقام بشری این حقوق را اعطا نمی کند. چهارم: حقوق ذاتی و فطری انسان است و به هیچ قراردادی وابسته نیست.
در رابطه با تفکیک حقوق بشر و شهروندی، به نظر می رسد حقوق بشر در اندیشه امام خمینی(ره) عام‌الشمول است و بر همه اطلاق می شود. ثانیا گفته های ایشان گویای نظر مثبت ایشان به اصل اعلامیه جهانی حقوق بشر و هم نظر بسیار منفی ایشان نسبت به دولت هایی است که آن را امضا کرده ولی به مفاد آن پایبند نیستند. به نظر می رسد امام راحل، حقوق بشر و حقوق شهروندی را از هم تفکیک کرده اند. چون حقوق بشر، را حقوق بنیادینی می دانند که هر انسان از آن جهت که انسان است، فارغ از رنگ، نژاد، زبان، ملیت، جغرافیا و غیره از خداوند دریافت کرده است. بنابراین، حقوق بشر، حقوقی جهانی است. زیرا این حقوق، حق طبیعی و مسلم هر فرد بشری است. هر فرد بشر، در هر کجا با هر نژاد، زبان، جنس یا دین که باشد، از این حقوق بهره‌‌مند است و لازم نیست انسان این حقوق را کسب کند. حقوق ناشی از قانون اساسی بر اثر رابطه شهروندی یا اقامت افراد در کشور خاصی به آن‌ها داده می‌شود، ولی حقوق بشرذاتی است.
فهرست منابع
کتب:
1- قرآن کریم(1381). خط عثمان طه. مترجم: مهدی الهی قمشه ای. چاپ دوم. انتشارات اسوه.
2- آشوری، محمد و همکاران(1383). حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت. چاپ اول. تهران: موسسه تحقیقات علوم جزایی و جرم شناسی.