نهج البلاغه و کار و دانش

دانلود پایان نامه

ترجمه: به پیامبر(ص)گفتند: جانشین کیست که اگر کاری برای ما پیش آمد به او مراجعه کنیم؟ پیامبر اکرم(ص) فرمودند: جانشین من همان پینه زنندهی کفش است، که انسانی نیکوکار و دانشمندی پرهیزگار است.
متن غایب:
خَلِیفَتِی هُوَ خَاصِفُ النَّعْل (النیشابوری، 1411هـ ، ج3: 122).
ترجمه: جانشین من همان کسى است که مشغول وصله کردن کفش است.
عملیات بینامتنی: راوی این حدیث امّ سلمه همسر پیامبر(ص) می‌باشد، البته ابن ابی الحدید ماجرایی که بین امّ سلمه و عایشه از همسران پیامبر(ص) جاری گشته را چنین بیان میدارد: امّ سلمه به عایشه گفت: «به یاد تو می‌آورم که من و تو با رسول خدا(ص) در سفری بودیم و حضرت علی(ع) کفش‌های ایشان را سرکشی می‌کرد و پینه می‌دوخت و لباس‌هایشان را سرکشی نموده، آنها را می‌شست. پس کفشی از رسول خدا(ص) سوراخ شد، حضرت علی(ع) در آن روز در سایه درختی نشست و آن را ‌دوخت. در این حال پدرت همراه عمر آمد و از پیامبر اکرم(ص) اجازه خواسته داخل شدند و ما پشت پرده رفتیم. آنها در هر زمینه‌ای که خواستند با ایشان گفتگو نموده، سپس اظهار کردند: ای رسول خدا! ما نمی‌دانیم تا چه موقع همراه ما هستید. پس ای کاش ما را به کسی که بر ما جانشین خود می‌کنی آگاه می‌ساختی تا بعد از شما پناهگاه ما باشد. رسول خدا(ص) فرمودند: همانا من جای او را می‌دانم و اگر این کار را بکنم، شما از او متفرّق می‌شوید چنانچه بنی اسرائیل از گرد هارون بن عمران متفرّق شدند. پس آن دو ساکت شده و خارج گشتند و چون ما به سوی پیامبر اکرم(ص) رفتیم، تو که از همه جرأتت بر او بیشتر بود، گفتی: «ای رسول خدا! چه کسی را جانشین خود در میان آنها می‌گذاری؟» ایشان فرمودند: «پینه کننده‌ی کفش را»، سپس ما بیرون آمده و جز حضرت علی(ع) کسی را ندیدیم. حضرت فرمود: او همان جانشین من است. عایشه گفت: به یاد دارم»(ابن ابی الحدید، 1385هـ، ج6: 218). با امعان و دقّت نظر در این فراز از شعر عبدی و کلام رسول الله (ص)، میتوان چنین بیان داشت که شاعر با تسلّط کامل بر اتّفاقی که افتاده، آن را به زبان شعر بیان کرده است. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر عبدی با کلام رسول الله (ص)، هم از نوع نفی جزیی بوده؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر«خَلِیفَتِی، خَاصِفُ و النَّعْل» ذهن مخاطب را برای رسیدن به متن غایب یاری میکند و هم از نوع نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر از مضمون کلام نیز برای بیان مقصود خویش سود برده است.
متن حاضر:
وَ کَانَ یَقُولُ یَا دُنیَای غُرِّی
سِوَای فَلَستُ مِن أَهلِ الغَرُورِ
(الأمین، 1403هـ، ج9: 269)
ترجمه: مى فرمود: اى دنیاى پست! دیگرى را بفریب که من مفتون نخواهم گشت.
متن حاضر:
لَم یَشمِل قَلبَهُ الدُّنیَا وَ زُخرُفَهَا
بَل قَالَ غُرِّی سِوَای قَولٌ مُحتَقَرُ
(همان: 269)
ترجمه: هرگز دنیا و آراستگیهایش قلب علی(ع) را فرا نگرفت، بلکه او به دنیا گفت: غیر مرا بفریب و این ابراز تنفر است.
متن غایب:
یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا إِلَیْکِ عَنِّی أَ بِی تَعَرَّضْتِ أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ لَا حَانَ حِینُکِ هَیْهَاتَ غُرِّی غَیْرِی لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ قَدْ طَلَّقْتُکِ ثَلاثاً لا رَجْعَهَ فِیهَا (نهج البلاغه، حکمت 77)
ترجمه: ای دنیا! ای دنیای حرام! از من دور شو، آیا برای من خود نمایی میکنی؟ یا شیفتتهی من شدهای تا روزی تا در دل من جای گیری؟ هرگز مباد! غیرمرا بفریب، که مرا در تو هیچ نیازی نیست، تو را سه طلاقه کردهام، تا بازگشتی نباشد.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در کلام امام علی(ع)، متوجّه بیاعتنایی ایشان نسبت به دنیا میشویم. با اینکه امیرالمؤمنین از هر نظر در دنیا سرآمد سایر مردم بود، هیچگونه چشم طمعی به دنیا و زخارف آن نداشت و بارها در بیانات شیوای خویش مردم را از این نکته مطّلع ساخته و این نکته را معترف بود و میفرمود: به خدا سوگند! دنیای شما در نظر من از استخوان خوک «در دست شخص جذامی» پستتر است(نهج البلاغه، حکمت236) و در جای دیگر میفرماید: دنیای شما نزد من «از برگ جویده شده در دهان ملخ» پستتر است(همان، حکمت224). البته لازم به ذکر است که امام علی(ع) چنان نفس خویش را ورزیده ساخته، و به خود سختی داده بود که حتی با قرص نان و نمکی خود را قانع کرده بود و بیش از آن را نمیخواست. حتّی لباسی که میپوشید در حد افراد پایین دست جامعه آن زمان بود که حتّی برای آن بدیل هم نداشت. شاعر ما عبدی نیز در این فراز از شعر خویش به طور واضح به این صفت از صفات زیبای علی(ع) میپردازد. رابطهی بینامتنی این بیت از شعر عبدی با کلام امیر المؤمنین، هم میتواند از نوع نفی جزئی باشد؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «دُنیَا، غُرِّی و سِوَای» نشان دهندهی این نکته است که شاعر از متن غایب استفاده نموده است و هم میتواند از نوع نفی متوازی باشد؛ چرا که شاعر به طور واضح از مضمون کلام برای بیان مقصود خویش بهره کافی را برده است.
متن حاضر:
لَو أَنَّ إِیمَانَ جَمِیعِ الخَلقِ مِمَّـ