مقاله محیط جغرافیایی و عامل انسانی

دانلود پایان نامه

ذرات معلق از لحاظ ماهیت به دو دسته تقسیم میشوند :
ذرات گرد وغبار(Dust) با قطر کمتر از 10 میکرون:
این ذرات بدلیل قطر بسیار کوچک ،توسط جریان هوا در سرتاسر مجاری ریوی انسان پراکنده شده و مواد شیمیایی همراه خود را مستقیماً در آنجا پخش می نماید.
ذرات گرد وغبار(Dust) با قطر بیشتر از 10 میکرون:
این ذرات درسطح جدار بافتهای مخاطی تنفسی فوقانی ته نشین شده و توسط حرکات موجی شکل پرزهای مخاطی و توسط عکس العملهای تنفسی نظیر:سرفه و عطسه به بیرون رانده می شوند. دراین بخش ما ابتدا در فصل اول به چیستی، ماهیت وتعاریفی از ریزگردها می پردازیم. درفصل دوم علل پیدایش ریزگردها مورد بررسی قرار می گیرد ودرفصل آخر به آثار زیانبار ریزگردها می پردازیم.
فصل اول ریزگردها
ریزگرد، ذرات معلق کوچک اعم از جامد و مایعی است که در هوا یافت می شوند. درحقیقت این نوع از آلودگی هوا شامل هر نوع ماده شناور در هوا می شود. این ذرات و مواد شناور شامل گرد و غبار و دود و ذرات قابل رویت تا ذرات ریز میکرونی دیگر می شوند. محتوای این ذرات نیز از شنهای درشت تا فلزات گوناگون، باتوجه به جغرافیای محل و مشخصات خاکها و محیط جغرافیایی را متغیرند. در علم آلودگی هوا گاهی تحت عنوان «آئروسل» از آنها یاد می شود (اسپیدینگ، 1371، 22). و منظور از آن پراکنده شدن یک ماده جامد یا مایع در هوا است (اسپیدینگ،پیشین،23). پدیده های گردوغبار رخدادهای طبیعی هستند که بطور گسترده در نواحی خشک ونیمه خشک جهان،به ویژه در عرض های جنب حاره ای رخ می دهند.طوفان های گردوغبار درمناطق خشک ونیمه خشک به طور عمده متاثر از شرایط اقلیمی هستند(تگان ،2004). پدیده گرد و غبار یکی از بزرگترین مشکلات محیطی در نواحی مشخصی از جهان هست این در حالی است که بیشترین گرد و غبار موجود در جو با منشا ذرات ریزدانه اتفاق می افتند و این ذرات در مناطق خشک و نیمه خشک جهان از فراوانی بالاتری برخوردار می باشند( طاووسی، 1389). گرد وغبار به عنوان یکی از آلاینده های محیط زیست می تواند تاثیرات مخربی بر محیط داشته باشد .از آنجایی که فراوانی این پدیده به ویژه با منشا برون مرزی پدید های جدید محسوب می شود و تاثیرات آن در چند سال اخیر بیشتر دیده شده به همین دلیل هنوز به تاثیرات همه جانبه آن پی برده نشده است . گردوغبار هواکه دراصطلاح هوا شناسی به آن Dust haze می گویند،ذرات خاک معلق درفضای نزدیک زمین است ودرنوع حاد آن کاهش شدید دید افقی، لغوپروازها، افزایش بارترافیکی، وازهمه مهمتر به خطرانداختن سلامت انسان ها وتشدید بیماری های تنفسی رامنجر می شود. در توزیع جهانی غبار از کمربند نام برده می شودکه این کمربند جغرافیایی درنیمکره شمالی واقع شده است واز شمال افریقا تا چین گسترده شده است.درخارج ازاین کمربند پوشش غبار کم است.بطورکلی منابع عمده غبار درسرزمین های کم ارتفاع وکم باران وبا بارش کمتراز250 میلیمتر سرچشمه می گیرد (وانگ، 2006). اکولوژیستها، سیستمهای ساده و کمتر پیچیده مانند نواحی بیابانی و نیمه بیابانی را حساستر و آسیب پذیر تر از سیستم های پیچیده می دانند. به دیگر سخن، سیستم های کمتر پیچیده ناپایدار تر، آسیب پذیرتر و دارای آثار خارجی محسوستر در برابر هر تغییر جزئی اند. دستکاری های انسانی از طریق ساده کردن اکوسیستمهای تالابی، جنگلی و رودخانه ای موجود در مناطق بیابانی در کنار تغییرات اقلیم منجر به بروز برخی از مشکلات ازجمله گسترش پدیده ریزگردهامی شود. سالانه بین 0.5 تا 5 میلیارد تن ذرات معلق توسط توفان های گردوغباری به نقاط دیگر جهان منتقل می شود. بیش از70 درصد از توفان های گردوغباری به توفان هایی که ازبیابان های افریقا منشا می گیرد، نسبت داده می شود(پروسپرو ولمب،1025،2003).  منشاء افزایش این ریزگردها در هوا نیز گوناگون بوده و ممکن است منشأء طبیعی یا مصنوعی داشته باشند.( اسپیدینگ، پیشین،24). فعالیتهای انسانی نظیر کشاورزی تا فوران آتشفشان، کویر زایی، طوفان و نظایر آن را شامل می شود( بوتکین، 1382،463). ترکیبات کانی شناسی گردوغبار نیز متاثر از ویژگی زمین شناسی آنهاست(سینگر وهمکاران،44،2003).
غبار عبارت است از افزایش ذرات جامد معلق درجو به طوری که موجب تیرگی هوا شده ومیزان دید افقی یا دید عمودی کاهش یابد. جو زمین درتعامل دائم با خشکی ها وخشکی ها واقیانوس ها بوده وعملا ً جوپاک بدون محتوای ذرات معلق جامد وجود ندارد. لازمه تشکیل ابر وجود برخی ازاین ذرات درهواست. غبار مانند هر متغییر دیگری درجو اگر از محدوده ای فراتر رود یک حادثه غیرمترقبه جوی وخسارت زا وخطرناک خواهد بود(آسودار، 1390:1301).
براساس توافق سازمان هواشناسی جهانی هرگاه در ایستگاهی سرعت باد به 15 متر بر ثانیه تجاوز نماید ودید افقی به علت گردوغبار به کمتر از یک کیلومتر برسد طوفان گردوخاک گزارش می شود(بازرگان،1365:49).
طوفان گردوخاک عبارت است از بادی که مخصوص نواحی خشک ونیمه خشک بوده وبر اثر وزش آن، ابر متراکمی از گرد وغبار در فضا ایجاد می شود. تراکم این ابر غبارآلود آنقدر زیاد است که جلوی دید را کاملاً گرفته وارتفاع آن تا 3000 متر می رسد. در چنین حالتی در هر کیلومتر مکعب هوا، حدود4000 تن غبار وجود دارد(بوشر،1373:87).
شکل1- کمربند توزیع جهانی گردوغبار
براساس پروتکل WMO ، پدیده گردوغبار چهارنوع است:
غبار شناور: این غبارها در مسافتی بسیار دورتر از محل مشاهده شکل می گیرند وافق دید تا 10 کیلومتر بیشتر نیست.
طوفان غباری: بادهایی قوی بوده که با خود مقدار زیادی ذرات غبار بلند کرده وتوان دید بین200 تا 1000 مترکاهش می یابد.
طوفان غباری شدید: بادهای بسیار نیرومند با توان بلند کردن مقادیر زیاد ذرات غبار که توان دیدرا تاکمتر از200 مترکم می کند.
غبار وزشی: از نزدیک محل مشاهده برخاسته، توان دید بین یک تا10 متر کاهش می یابد(آسودار، پیشین،1301).
شکل2- فرایند تشکیل گردوغبار
فصل دوم علل پیدایش ریزگردها
مقدمه
پدیده بیابان زایی ناشی از دوعامل طبیعی وعامل انسانی است. وجود جریان های فوقانی گرادیان فشار هوا درسطح زمین وهمراهی خط ناپایدارسطوح فوقانی، فقر پوشش گیاهی منطقه، جهت غالب وزش باد درمنطقه، تغییر اقلیم وخشکسالی شدید وسست شدن خاک آن مناطق از عوامل مؤثر بر ایجاد گردوغبار می باشند.
پدیده گردوغبار در اثر فرسایش خاک که بسته به پوشش زمین ویا سرعت باد واندازه گیری ذرات خاک، مواد به سه صورت غلتان، جهشی،معلق جابجا می شوند. ذرات متوسط به صورت مجموعه ای از پرش ها به جلو حرکت می کنند این ذرات به هوا بلند شده ومعمولاً 4 برابر ارتفاعی که به هوا بلند می شوند به جلو رانده می شوند. اما ذرات بسیار ریز مانند سیلت ورس به علت سبک بودن تا ارتفاع زیادی از سطح زمین بلند شده ومدت زیادی در هوا به صورت معلق باقی مانده وپس از طی مسافت طولانی فرو می نشینند(علیجانی،1381:48). اثرات ریزگردها بخصوص در دوره های گرم سال ممکن است تا فاصله 4000 کیلومتری از منبع اصلی تداوم داشته وسبب بروز خسارات فراوانی در زمینه های کشاورزی، صنعتی، حمل ونقل وسیستم های مخابراتی گردد( امیدوار،1383:43)