مقاله تغییر کاربری اراضی و کشورهای خاورمیانه

دانلود پایان نامه

مطالعات ژئوشیمیایی وکانی شناسی ذرات گردوغبار نشان داده است که ترکیب اکسیدهای اصلی ریزگردها معمولاًدر تمام نقاط دنیا سیلتی رسی می باشد که sio2-AL2O3-Fe2o3-Cao-Mgo-K2O ترکیب اصلی آن می باشد. بیشترین غلظت اکسیدهای اصلی همراه با ذرات PM10 وعناصر وفلزات سنگین با PM2.5 می باشد.
ترکیب ذرات گردوغبار را می توان در سه گروه کانیایی خلاصه کرد:
1-گروه کربنات 2-گروه سیلیکات 3- گروه رس. مهمترین اشکال تشکیل دهنده ی ذرات گرد وغبار کروی، نامنظم ومنشوری هستند( رئیس پور،1370:64).


شکل3- نقشه اندازه ذرات گردوغبار در خاورمیانه
مهمترین عناصر سنگینی که ذرات گردوغبار با خود حمل می کنند؛ جیوه، سرب، سلنیوم، مس، منگنز، نیکل، وانادیم، آرسنیک، روی، اورانیوم می باشد که در مبحث مربوط به عوارض ریزگردها آثار مخرب آن توضیح داده می شود.
پدیده های ریزگردها رخدادها طبیعی هستند که بطور گسترده در مناطق ونیمه خشک جهان، به ویژه در عرض جنب حاره ای رخ می دهند طوفان های گردوغبار در مناطق خشک ونیمه خشک به طور عمده از شرایط اقلیمی هستند
Tegan,2004:59)). دلایل متعددی برای پدیده گردوغبار ذکر شده که ازجمله این موارد عوامل تشکیل وگسترش بیابان ها می باشد ازجمله می توان به؛ مدیریت نامناسب منابع آب، کمبود بارندگی، خشکسالی وخشک شدن تالاب ها اشاره کرد.(Ding et al,2005:103)
ذرات گردوغبار مخلوط پیچیده ای ازمواد معدنی مختلف می باشد که دارای خصوصیات مختلفی از یکدیگر می باشد. عوامل موثر برپدیده گردوغبار، وضعیت زمین(جنس ورطوبت خاک،پوشش گیاهی،تاثیرکوهستان)،مهارآب های سطحی (ایجادسد،انحراف مسیر رودخانه،برداشت بی رویه)، شرایط جوی( خشکسالی،وجود زمینه های مساعد،وزش بادهای شدید روی بیابان، حرکت صعودی هوا،وجود جریان های فوقانی) می باشند. پروفسور دینگ دلایل متعدی را برای پدیده گردوغبار عنوان نمود ازجمله این دلایل می توان به تغییر اقلیم،کمبود بارندگی،وقوع خشکسالی، کاهش پوشش گیاهی وتخریب وعدم مدیریت مناسب منابع آبی اشاره نمود، که منجر به وقوع بیابانزایی وتشدیدگردوغبار می شوند (دینگ،2005:1309 ).
پژوهشگران تاثیر تغییرات اقلیمی منطقه ای بروقوع طوفان های گردوغبار را بسیار مهم می دانند. دمای بالا هوا، بارندگی کم ، پوش گیاهی ضعیف، اختلالات آب وهوایی، تغییر پوشش گیاهی زمین در نتیجه فعالیت های انسانی وسرعت زیاد باد مهمترین شرایط وقوع طوفان های گردوغبار هستند.
ذرات معلق به طور کلی از دو طریق تشکیل می شوند: 1- از تجزیه و هم پاشی تکه های بزرگ مواد. 2- از تراکم وتجمع ذرات کوچکتر شامل مولکول. پراکنده شدن ذرات گردوغبار نیز از جمله مراحل طبیعی است که مستقیماً ذرات گردوغبار را وارد اتمسفر می کنند که می توان آنها را در دسته اول قرار داد. ذرات معلقی که بدین طریق مستقیماً وارد اتمسفر می شوند، خواه از منابع طبیعی یا از منابع مصنوعی حاصل شده باشند، ذرات معلق اصلی نامیده می شوند. میزان ذرات معلق حاصل از منابع مصنوعی به اتمسفر حدود 92 میلیون تن در سال می باشند. کل ذرات معلق منتشره تقریباً 50.2 درصد ذرات معلق ثانویه و49.8 درصد ذرات معلق اولیه می باشند. بنابراین منابع طبیعی بطور عمده بر منابع مصنوعی غالب هستند (88.6 درصد درمقابل 11.4 درصد). براین اساس با اختصاص این درصدآلودگی به منابع طبیعی، جایگاه مهم آلودگی توسط گردوغبار آشکار خواهد شد(کیانیان،1390:1315).
شکل4- انتشارات جهانی مواد معلق

برخی پژوهشگران نظرات متفاوتی راجب نحوه تشکیل ریزگردها ارائه نموده اند از جمله:
پژوهش های لی وهمکاران نشان داده که تعداد روزهای با طوفان گرد وغبار کمتر از تعداد روزهای بادی در مونگیای چین است واین نشان می دهد که پیدایش وشدت این طوفان ها علاوه بر این که متاثر از شرایط اقلیمی مانند سرعت باد است، متاثر از ویژگی های سطح زمین مثل پوشش گیاهی ، مقدار رطوبت خاک و غیره است .(Liu et al., 2003)
یوشنکو براین عقیده است که تغییرات اقلیمی منطقه ای نقش مهمی بروقوع طوفان های گردوغبار بازی می کنند آنها نشان داده اند که دمای بالای هوا،بارندگی کم،پوشش گیاهی فقیر وسرعت زیادباد،شرایط مساعد برای وقوع طوفان های گردوغبار هستند( یوشینو،2004:89).
آرئوسلها ذرات کوچک معلق موجود در جو هستند که حمل آنها توسط باد صورت می گیرد.غلظت وماندگاری این ذرات خود به عوامل مختلفی بستگی دارد،عامل سرعت باد عامل اصلی سرعت انتقال آنها در محیط است وعوامل اقلیمی دیگر مثل باران می تواند باعث شسته شدن آنها ازمحیط شود( ماچر وپاور،287: 2008).
بی توجهی کشورهای عرب به کنوانسیون بیابان زدایی خصوصا ناتوانی دولت عراق برای بیابان زدایی وبرخوردبا این پدیده، خشک شدن هورها وازبین رفتن پوشش گیاهی درجنوب عراق، همچنین عدم توجه کافی کشورهای خاورمیانه به مباحث توسعه پایدار وبیابان زدایی از عوامل تجدیدپذیری این پدیده است(کریمی وهمکاران، 1389:96).
ریزگرده ذرات معلق در جو هستند که قطرآیرودینامیک آنها خیلی کوچک شده است ومی توانند مدت زیادی درجو معلق بمانند. ته نشینی ریزگردها وغبار باسرعت کمی صورت می گیرد مدت تعلیق آنها بستگی به عوامل متعدد اقلیمی داردازجمله عوامل جوی،سرعت باد،پوشش گیاهی ،جهت باد،گرماو… رامی توان نام برد. باتوجه به مطالعات صورت گرفته دراین راستا منشا این ذرات می تواند محلی یا غیرمحلی باشد. عوامل درون منطقه بخصوص درکلان شهرها درتجدید این پدیده بسیار موثرهستند. ازجمله دود حاصل ازماشین آلات،کارخانجات صنعتی،قطع درختان درنزدیکی شهرها،آتش سوزی های عظیم و…تحقیقی درایتالیا نشان داده که دود حاصل از ترافیک وسایل نقلیه درافزایش غلظت گردوغبارموثر است. برطبق این تحقیق دود ترافیک 9 درصد غلظت 10 pm را افزایش داده است. این مسئله باعث شده است ترکیب شدن اکسیژن باذرات اتمسفر 3.5 برابر کمتر ازحالتی که فضا فاقد ذرات گردوغبار باشد، شود وبا دود حاصل از صنایع کارخانجات مثل کروک ومس وآهن ومنگنز رابطه مستقیم دارد.همچنین افزایش ازن در غلظت ها باعث افزایش مرگ ومیر می شود( ایتانا وهمکاران،2011). از دیگر عوامل افزایش غلظت گرمای هواست.مطالعاتی که درشهر لاس وگاس امریکا صورت گرفته نشان داده که غلطت ذرات10pm در روزهای تابستان به مراتب بیشتر از زمستان است( درایک وبرندا،2010:178).
یکی دیگر از دلایل ایجاد پدیده گردوغبار فرسایش خاک است که بستگی به پوشش گیاهی، سرعت باد،اندازه ذرات خاک دارد که ذرات خاک به سه روش غلتان،جهشی ومعلق جابجا می شوند.ذرات متوسط به صورت مجموعه ای از پرش ها به جلو حرکت می کنند،ذرات مذکور به هوا بلند شده ومعمولا ً 4 برابر ارتفاعی که به هوا بلند می شوند به جلو رانده می شوند.اما ذرات بسیارریز مانند ذرات رس وسیلت به علت سبک بودن تا ارتفاع زیادی ازسطح زمین بلند شده ومدت زیادی در هوا به صورت معلق باقی می مانند وپس از طی مسافت طولانی فرو می نشینند( علیجانی،1381:47).
فراوانی وقوع گرد و غبار در یک منطقه علاوه بر شدت، سرعت باد و خشکی ذرات خاک، به اندازه و قطر ذرات نیز بستگی دارد. پوشش گیاهی و نوع آن نیز در شدت وقوع گرد و غبار نقش موثری ایفا می کند. تراکم و ساختار گیاهان، دو عامل کنترل کننده اساسی در وقوع و فراوانی طوفان های گرد و غباری می باشند(انگلستادلر،2001 ، 2). عوامل متعدد طبیعی و انسانی، زمینه ساز بروز پدیده ریزگردها می شوند. از مهمترین علل و زمینه های گسترش پدیده ریزگردها رامی توان، به تغییر کاربری اراضی در کشورهایی که بیشترین منباء تولید گردوغبار هستند، عدم توفیق سیاستهای بیابان زدایی در این کشورها و تخریب جنگلها و اراضی کشاورزی و تالابی، وزش بادهای موسمی در فصل خشک، کاهش نزولات جوی، اثرات نامطلوب ناشی از جنگها بخصوص در ناحیه خاورمیانه بر اراضی جنگلی و تالابی ازجمله خشکاندن تالاب هورالعظیم و نیز قطع درختان نخل توسط عراق در خلال جنگ با ایران وکویت، خشکسالی و تأثیر سوء تغییرات اقلیم درمنطقه درکنار مدیریت ضعیف منابع آبی و رودخانه ای در این مناطق را نام برد. درمورد ریزگردها نیز تصاویر ماهواره ای نشانگر آن است که اساساٌ در قلمروهای بیابانی با همراه شدن طوفان این پدیده تشدید می شود. وجود صحراهای عظیم شمال عربستان،باتپه های ماسه ای وسیع و بیابانهای لخت و لم یزرع و بیابانهای رسی و کفه ای در جنوب عراق و شمال شرق کویت نشان دهنده وضعیت مستعد طبیعی برای ایجاد ریزگردها وانتشارآنها است(محمد پور، 40،1390 ).
باد، رطوبت وریزگردها