مقاله با موضوع شاهنامه فردوسی و مخزن الاسرار

دانلود پایان نامه

(صفا1374/317)
«این مثنوی 5136 بیت دارد که در مورد شاد خواری ها و کام روایی هایی بهرام گور است.»
5- «پنجمین مثنوی از پنج گنج، اسکندر نامه است این کتاب شامل دو قسمت است که نظامی قسمت نخستین را «شرفنامه» و دومین را « اقبالنامه » نامیده است. از اشارات تاریخی مختلف که در این کتاب آمده معلوم می شود که شاعر آنرا به چندتن از امرای محلی آذربایجان و اطراف آن تقدیم نموده و آخرین تجدید نظر آن باید بعد از سال 607 انجام گرفته باشد.»
(صفار1374/317)
این منظومه مجموعاً 10500بیت دارد و واپسین مثنوی از خمسه است. موضوع این مثنوی داستان اسکندر با دارا است که نظامی روایات مختلف را درهم می آمیزد و از اسکندر حکیمی جهان دیده و سرداری فاتح خلق می کند. «در منظومه ی اسکندرنامه «سیمای اسکندر» به ترتیب به جنگجو، فیلسوف و پیامبر تحول می یابد.»
(ریپکا1383/388)
«نظامی، نظر به قدرت قلم و طبع سرشاری که داشته است پا به میدان مبارزه نهاده و در زمانی اقدام به سرودن اثری حماسی کرده است، که مدتها از سرایش شاهکار حماسی زبان فارسی «شاهنامه فردوسی» می گذشته و هنر حماسه سرایی به نام فردوسی ختم شده است اما نظامی اگر چه خوب هم از عهده ی سرودن اثر حماسی اش بر آمده است لیک با این وجود نتوانسته است در مقابل شاهنامه عرض اندامی بکند.»1
(شبلی1363/193)
«نظامی در کتاب شرفنامه آنچه از داستان اسکندر پسر فیلفوس را که فردوسی ناگفته گذاشته بود، به رشته ی نظم در آورد. شرفنامه حاوی داستان اسکندر از ولادت تا فتح ممالک و بازگشت بروم است، در اقبالنامه سخن از علم و حکمت و پیغامبری اسکندر و مجالس او با حکمای بزرگ و انجام زندگانی وی و انجام روزگار حکمایی است که با او مجالست داشته اند. نظامی بنابر ابیاتی که در اسکندر نامه می بینیم در نظم این داستان قصد پیروی از فردوسی داشت و در حقیقت کار خود را دنباله ی کار آن استاد در داستان اسکندر از شاهنامه قرار داد و با آنکه در بعضی از موارد، خواست به مقابله ی استاد طوس رود اما با همه ی استادی و توانایی خویش نتوانست در آن موارد با آن شاعر چیره دست زبان آور، همسری کند و عجب در آنست که گاه عیناً فکر یا لفظِ راهنمای خود را نقل کرده است.»
(صفا1374/318-317)
بهر روی نظامی «در این داستانها جهان دلپذیر و رنگین عشق را زنده و شورانگیز در برابر ما تجسّم می بخشد. نظامی در داستانهای عاشقانه خویش توانسته است، برای آنچه در ضمیر داشته « صورت ادبی» یا «فرم ادبی» متناسب را بیافریند و پیشگامی و راهگشایی او در این زمینه شباهت با کار بزرگ فردوسی در زمینه ی حماسی دارد بدین دلیل نظامی را مبتکر و آفریننده ی زبان و طرز بیان در منظومه های عاشقانه ی فارسی می توان دانست.»1
(شافعی1380/108-107)
«آثار نظامی آینه ی تمام نمای اخلاق، اندیشه و و دیدگاههای اوست. در مجموع او مردی گوشه نشین و منزوی، اخلاق گرا و پای بند به دین [است] یان ریکا نیز در مقاله ای به نام «عشق، ایران و نظامی» به اعتقاد عمیق مذهبی نظامی تاکید کرده [است]»2
(بچکا1372/256)
نظامی از شاعرانی است که بی شک باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست او نه تنها برای خود سبک و روشی جداگانه دارد و مانند فردوسی و سعدی توانست با ایجاد یا تکمیل سبک و روش خاصی توفیق یابد، بلکه تاثیر شیوه ای او بر شعر فارسی نیز انکار ناپذیر است.
اگر چه داستان سرایی در زبان فارسی بوسیله ی نظامی ابداع نشده است، لیکن تنها شاعری است، که تا پایان قرن ششم توانست این نوع از شعر یعنی شعر « تمثیلی » را در زبان فارسی به حّد اعلای تکامل برساند.
آنچه در کار نظامی حایز اهمیت است، این است که او با گشودن این مسیر و هم چنین توجه به مضمون های اخلاقی و اندرزی – به خصوص در مثنوی مخزن الاسرار- تکیه گاه تازه ای برای شعر فارسی ایجاد کرد و نشان داد که شاعر می تواند چیزهای دیگری غیر از مدیحه و توصیف و غزل را وارد قلمرو شعر کند، به عبارت روشن تر او به شاعران پس از خود نشان داد که می توان شاعر بزرگی بود اما به دربارها و زورمندان تکیه نداشت.
نظامی در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص و تازه و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند در هر مورد، و تصویر جزئیات، و نیروی تخیّل و دقت در وصف و ایجاد مناظر رائع و ریزه کاری در توصیف طبیعت و اشخاص و احوال، و به کار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته است، عیبی که بر سخن او می گیرند آنست که به خاطر یافتن معانی و مضامین جدید، گاه چنان در اوهام و خیالات غرق شده و یا برای ابداع ترکیبات جدید گاه چنان با کلمات بازی کرده است که خواننده ی آثار او باید بزحمت و با اشکال بعضی از ابیات وی را که اتفاقاً عده ی آنها کم نیست، درک کند.»
(صفا1374/318)
از همه ی اینها گذشته، طرز شاعری نظامی به استواری لفظ و دقت معنی و موسیقی ممتاز کلام آراسته است.
« زبان نظامی زبانی است پر مایه، خوش آهنگ، و سرشار از تصویرهای خیال انگیز تشبیه و مجازو مخصوصاً استعاره.»
(زرّین کوب1372/222)

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تحقیق با موضوع بررسی اسناد و مدارک و ارزش ویژه برند

فصل دوم :