مقاله با موضوع سرمایه فرهنگی و فرهنگ ایرانی

دانلود پایان نامه

شرح احوال و آثار فردوسی
1. زندگی و تولّد فردوسی :
«به دلیل تلفیق های کما بیش قطعی، زاده شدن فردوسی در میان سالهای 4- 320 / 6- 932 و ( بنا به نظر نلدکه ( 69 ) ) در ظاهر سال 934 دانسته شده و هر چند سالهای 326 / 8 – 937، 329 / 1 – 940 یا 331 / 3 – 942 نیز گهگاه آمده است.»
(ریپکا1382/292)
فردوسی از نجیب زادگان و دهقانان توسی بود. دهقانان طبقه ای صاحب مقام و دارای املاک و اموال بودند و می توانستند از راه درآمد ملک خود، زندگی نسبتاً راحتی داشته باشند. این گروه به سنّت و فرهنگ ایرانی دل بستگی بسیار داشتند و روایات تاریخی و سرگذشت پیشینیان خود را بهتر از هر گروهی می دانستند و آن را سینه به سینه به نسل های بعد از خود انتقال می دادند.
«فردوسی ظاهراً در اوان قتل دقیقی ( حدود 367 – 369 هجری ) به نظم داستانهای منفردی از میان داستانهای قدیم ایران سرگرم بود، مثل داستان « بیژن و گرازان » که بعدها آنها را در شاهنامه ی خود گنجانید و گویا این کار را، حتّی در عین نظم شاهنامه ی ابومنصوری یا بعد از آن نیز ادامه می داد و داستانهای منفرد دیگری را مانند «اخبار رستم»، «داستان رستم و سهراب»، «داستان اکوان دیو»، «داستان های ماخوذ از سرگذشت بهرام گور» را جداگانه به نظم در می آورد، اما تاریخ نظم این داستانها مشخص نیست.
(صفا1374/117)
«مأخذ فردوسی شاهنامه ای بود که ابومنصور از حماسه ملی ایران پرداخته بود.»
(صفا1374/122)
2. آثار فردوسی :
غیر از شاهنامه چند بیت از قطعه و غزل و امثال آنها و نیز منظومه ی یوسف و زلیخا به بحر متقارب به فردوسی نسبت داده شده است که این منظومه ی اخیر مسلماً از فردوسی نیست.
(همان)
3. معرفی شاهنامه :
«شاهنامه چه از حیث حفظ روایات کهن ملی و چه از لحاظ تاثیر شدید آن در نگاهبانی زبان پارسی دری بزرگترین سرمایه فرهنگی ملی ماست و بیهوده نیست که آنرا «قرآن عجم نام نهاده اند.»
(همان،122)
شاهنامه، مجموعه ی تاریخ و فرهنگ قوم ایرانی است؛ که همه ی وجوه زندگی و معتقدات و باورها و دستاوردهای فکری، دینی، اخلاقی و اجتماعی آنان را در خود منعکس کرده است. به بیانی دیگر شاهنامه، عبارت است از همه ی تاریخ و فرهنگ ایران پیش از اسلام از نگاه فردوسی.
زبان فخیم و آراسته ی فردوسی این اثر ارزشمند را از هر جهت برجسته و هنری و قابل توجه و سزاوار احترام کرده است.
4. محتویات شاهنامه :
وقایع و رویدادها، محتویات شاهنامه را تشکیل می دهد، و عبارت است : از ستایش پرودگار و وصف خرد و مدح پیامبر و یارانش و اشاره به چگونگی فراهم آمدن کتاب که آغازگر کتاب است و بعد از آن از پنجاه پادشاهی، از کیومرث (نخستین پادشاه) تا یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی و حالات رزم و بزم و فرمانروایی و مردم دارای و داد و بیداد و کردارهای پهلوانان و چاره اندیشی های وزیران و دانایان و بخردان سخن به میان می آید و با دست یافتن تازیان بر ایران، به پایان می رسد.
وقایع شاهنامه از دوره های نخستین و اساطیری، یعنی؛ آغاز تمدّن بشری و ظهور کشاورزی و آموختن رسم و راه فراهم آوردن خوراک و پوشاک و بافتن و ساختن و داستان ضحاک و قیام کاوه و فریدون با شتاب می گذرد و به مرحله ی پهلوانی یعنی پیدا شدن سام و زال ورستم و عصر کیکاوس و کیخسرو و جنگ های دراز ایران و توران می رسد، که در واقع، به دلیل وجود شخصیّتی پهلوان و ایران دوست و مردم نواز هم چون رستم، مهمترین و طولانی ترین بخش های شاهنامه را در بر می گیرد، آغاز این دوره ی طولانی و پرحادثه، پادشاهی منوچهر و پایان آن مرگ رستم و روی کار آمدن بهمن، پسر اسفندیار است.
دوره ی سوم از حوادث شاهنامه، دورانی تاریخی است که با روی کار آمدن بهمن -که اردشیر هم خوانده شده- آغاز می شودو با ذکر حوادث عصر اسکندر و پادشاهی اشکانی و ساسانی ، در واقع تا حدود زیادی با تاریخ مطابقت پیدا می کند. عمده ترین قسمت های این بخش، پادشاهی اردشیر و بهرام گور و خسرو و انوشیروان است که داستان خسرو و شیرین که مورد بحث است در این قسمت آمده است.
مجموعه ی ابیات شاهنامه، کم تر از شصت هزار بیت است، شمار ابیات سست و ضعیف شاهنامه اندک و به قول خود فردوسی کم از پانصد بیت است در کل شاهنامه بنا به ضرورت مضمون و هم به دلیل آگاهی و علاقه ی فردوسی به واژه های فارسی، بیش از حدود هشتصد لغت عربی به کار نرفته است.
زبان او در بیان افکار مختلف، ساده وروان و در همان حال به نهایت جزیل و متین است و بیان مقصود در شاهنامه عادتاً به سادگی و بدون توجه به صنایع لفظی صورت می گیرد.
«فردوسی در عین سادگی و روانی کلام به انتخاب الفاظ فصیح و زیبا علاقمند است و به همین سبب سخنش در یک حال هم ساده است و هم منتخب و روان و حساب شده و دقیق و صفت « سهل ممتنع» شایسته این سخن است.»