مقاله با موضوع خسرو و شیرین و نام گذاری

دانلود پایان نامه

در سه بیت آخر کاملاً جانب تقلید رعایت شده است. در نام گذاری باز هم دهلوی گوی تقلید را از سایرین ربوده است و همچون نظامی نام «در توحید» را انتخاب کرده است، اما در یوسف و زلیخای جامی عنوان طولانی «افتتاح نامه به نام یگانه ای که چشمه ی روشن مهر از دریای نوالش یک نم است و دختر ملوّن سپهر از آیات کمالش یک رقم» را انتخاب کرده است؛ و وحشی هم به عبارت چهار واژه ای «در ستایش پروردگار» اکتفا کرده است.
نظامی بعد از بخش «توحید»، بخش «در استدلال در توفیق شناختن» را آورده است که ظاهراً مقلّدین، این دو قسمت را در هم ادغام کرده اند و با همان نام در توحید؛ یا مشابه آن ارائه کرده اند. اگرچه ابیات در این قسمت از لحاظ شکل ظاهر شبیه نیستند، از لحاظ مضمون کاملاً شبیه هستندمثل :


خرد بخشید تا او را شناسیم بصارت داد تا زو هم هراسیم
(خسرو و شیرین،107)
رموز آموز عقل نکته پیوند شناسائی ده جان خردمند
بصارت بخش چشم پیش بینان تمنّایی درون شب نشینان
(شیرین و خسرو،3و2)
به هر مایه نشانی داد ز اخلاص که او را در عمل کاری بود خاص
یکی را داد بخشش تاستاند یکی را کرد ممسک ستاند
یکی را ساخت شیرین کار و طّناز که شیرین تو شیرین ناز کن ناز
(خسرووشیرین،108)
یکی را تیشه بر سر فرستاد که جان می کن که فرهادی تر فرهاد
یکی را مجنون مشوش به لیلی داد زنجیرش که می کش
قصب باف عروسان بهاری قیام آموز سرو جویباری
(فرهاد و شیرین،410))
بلندی بخش هر همت بلندی به پستی افکن هر خود پسندی
(یوسف و زلیخا،60)
در جای دیگر نظامی می گوید :
طبایع را یکایک میل درکش بدین خوبی خرد را نیل در کش
(خسرووشیرین،109)
و به جای این بیت دهلوی آورده است :
نه در ما گنجد اسرار الهی نه دریا گنجد اند گوش ماهی
خرد از بود او کی گردد آگاه کجا نابود را در بود او راه
(شیرین و خسرو،4-3)