مقاله با موضوع اطلاعات و خلاقیت

دانلود پایان نامه

(شیرین و خسرو،15-14)
و بعد از آن به مدح سلطان علا الدین محمد شاه می پردازد که گویا؛ سبب نظم کتاب اوست که در جای خود به آن اشاره خواهد شد.
غیر از موارد فوق در یوسف و ذلیخا قسمتی با عنوان «لباس ضراعت پوشیدن و در اقتباس نور شفاعت کوشیدن » آمده است و در این جا، جامی ملتمسانه از پیامبر شفاعت خواهی می کند، با این مطلع :
ز مهجوری برآمد جان عالم ترحم یا نبی الله ترحم
(یوسف و زلیخا،70)
جامی بعد از این شفاعت خواهی در مدح خواجه عبیدالله احرار و در مدح سلطان حسین بایقرا ابیاتی را آورده است.
در فرهاد و شیرین وحشی هم بعد از نعت نبی و وصف معراج آن حضرت، در ستایش حضرت علی (ع) بندی آمده است.
فردوسی هم از این قاعده مستثنا نبوده است، گفتاری در ستایش سلطان محمود غزنوی دارد، از آنجائیکه تقریباً دهلوی از همه بهتر تقلید را انجام داده سعی کرده است، اکثراً ابیات را معادل سازی کند و اگر در همان قسمتی که نظامی بیتی آورده، نتواسته بیتی را بیاورد حداقل در جاهای دیگر ابیاتی را مثل آنچه نظامی گفته است آورده است. البته متذکّر می شوم که برخی واژه ها و عباراتی را دهلوی در اثر خود به کار برده که حاصل ابتکار و خلاقیت اوست و اگر از روی انصاف قضاوت کنیم ابیات غیر تقلیدی نیز دارد، مثل:
درش پیدا و دربان ناپدید است زرش بی قفل و آهن بی کلید است
زبهر سجده پیشش گاه و بیگاه کلاه افکنده هم خورشید هم ماه
(شیرین و خسرو،20)
مضامین بکر و لطیف و ظریفی در دیگر بخشهای اشعارش به چشم می خورد که گاه واژه ها، ساخته ذهن دهلوی است :
گشاده بند نعلین فلک بال ازو در ساق عرش افکنده خلخال
به موکب داریش ناموس اکبر خرامان گشته چون طاووس انور
چو دید پرتو آن نور جاوید بخواهش بر زمین غلطیده خورشید
براقش چون به کیوان بر رسید ز نعلش گوش چون هندو دریده
(همان،13-12)
ترکیباتی مثل «نعلین»، «فلک بال»، «طاووس انوار»، «غلطیده خورشد»، «براق» و … که بسیار تازه و بدیع و ساخته ذهن خود اوست.
جامی علاوه بر اطلاعات دینی و مذهبی خود از واژه هایی استفاده کرده، که به هر خواننده ای اطلاعات نجومی او را یادآوری می کند:
چو زد بر کاخ پنجم اشهبش گام گرفت از نعل بوسش بهره بهرام
فشاتد از لعل لب بر مشتری دُر شد از گوهر چو نقطه مشت او پر
بنات النعش و پروین لب گشودند به نثر و نظم خود او را ستودند
زمهر شمع رویش نسر طایر چو پروانه به گردش گشت دایر
(یوسف و زلیخا،68)