متون اسلامی و تاریخ اسلام

دانلود پایان نامه

یَحِلُّ فِی کَفَّهِ مِیزَانٍ لِکَی
ـن سَکَنَ الأَرضَ وَ مَن حَلَّ السَّمَا
یُوفِی بِإِیمَانِ عَلِیٍّ مَا وَفَی
(الأمین، 1403هـ، ج9: 269)
ترجمه: اگر ایمان همهی مخلوقات، کسانی که در زمین ساکن هستند و کسانی که در آسمان حلول کردهاند در یک کفهی ترازو قرار گیرند تا برایمان علی (ع) چیره شوند، باز هم کموزنترند.
متن غایب:
لَو انَّ السَّماواتِ وَالاَرضِ وُضِعَتْ فی کَفَّهٍ وَ وُضِعَ ایمانُ علیٍّ فی کَفَهٍ لَرَجَحَ ایمانُ علی (ابن شهر آشوب، 1412هـ، ج2: 14)
ترجمه: هر آینه اگر همه آسمانها و زمین در کفه‌ای از ترازو و ایمان علی(ع) در کفه‌ دیگرش گذاشته شود، حتماً کفه ایمان علی(ع) سنگین‌تر خواهد بود.
عملیات بینامتنی: با دقّت در متون اسلامی و توجّه به زندگینامهی بزرگمردان اسلام میتوان چنین بیان داشت که علی(ع) را باید رسول اکرم(ص) ستایش کند و اینکه علی شناستر از پیامبر(ص) کیست؟ بیگمان کسی را در تاریخ اسلام نمییابیم که بیشتر و پیشتر از پیامبر(ص) علی(ع) را وصف کرده باشد و در مقام بهترین خلق خدا و واجد تمامی صفات انسانی و الهی ستوده باشد. این اوصاف و تعاریف به حدّی است که دشمنان و معاندینِ ولایت امیرالمؤمنین را توانِ اختفا و یا انکار آن نبوده است و هم آنان در کتب معتبر خویش، از زبان رسول اکرم(ص) به ذکر فضایل علی(ع) پرداخته و روایات راویان حدیث را نقل کردهاند. در این جا نیز رسول گرامی اسلام صحبت از ایمان علی(ع) مینماید و درجهی ایمان ایشان را بالاترین درجهی ایمانها میداند که اگر برای آن وزنی تصور کنیم برتر و سنگینتر از آسمانها و زمین است. عبدی در این فراز شعر خویش درجهی ایمان حضرت علی(ع) را به زبان شعر بیان میکند و برای بیان مقصود خویش از کلام گهربار رسول اکرم(ص) استفاده کرده است. رابطهی بینامتنی از نوع نفی متوازی بهره جسته؛ چرا که مضمون کلام حضرت رسول در شعرش جلوهگری میکند و واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «إِیمَان، الأَرض، السَّمَا، کَفَّه و عَلِی» خود نشان از وجود رابطهی بینامتنی این فراز از شعر عبدی با کلام رسول اکرم(ص) لفظی و از نوع نفی جزئی است؛ چرا که این واژگان ذهن مخاطب را برای رسیدن به متن غایب یاری میکند.
متن حاضر:
وَ المَهرُ خُمسُ الأَرضِ مَو
هِبَهً تَعَالَی فِی المَوَاهِب
(الأمین، 1403هـ، ج9: 270)
ترجمه: و کابین زهرا(ص)، موهبتى برتر از همهی مواهب یعنى یک پنجم زمین آمد.
متن غایب:
یَا عَلِی زَوَّجَت إِبنَتِی فَاطِمَهُ مِنکَ بِأَمرِاللهِ تَعَالَی عَلَی صِدَاقِ خَمسَ الأَرضِ وَ أَربَعَمِائَهِ وَ ثَمَانِینَ دِرهَماً (مجلسی، 1382ش، ج43: 113).
ترجمه: یا علی! دخترم فاطمه(س) به امر خداوند تبارک و تعالی با مهر و صداق یک پنجم زمین و چهارصد درهم با تو ازدواج کرد.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در این بیت از شعر عبدی، میتوان چنین گفت که وی اشاره دارد به ازدواج علی(ع) با فاطمه زهرا(س)، که در این ازدواج مبارک و میمون مهریه و صداق حضرت زهرا(س)، طبق روایات یک پنجم زمین قرار داده شد. خطیب بغدادی در کتاب تاریخ بغداد دربارهی این ازدواج از «بلال بن حمامه» روایت کرده که گفت: «روزی رسول خدا(ص) شادان و خندان به ما رسید، عبدالرحمن بن عوف از جا حرکت کرده و عرض کرد، ای رسول خدا چه شده که می‏خندید؟ فرمود: بشارتی از سوی پروردگارم به من رسیده است، خداوند متعال هنگامی که اراده کرد علی(ع) را به فاطمه(س) تزویج کند به فرشته‏ای دستور داد که درخت طوبی را تکان دهد، سکه‏هایی از درخت نثار شد، ملائکه شروع به جمع‏آوری آنها کردند چون روز قیامت شود فرشتگان آنها را در بین خلائق پخش خواهند کرد، در آن روز هیچ یک از دوستداران با اخلاص ما دیده نخواهند شد مگر اینکه نامه‏ای به دستش رسیده که در آن نامه نوشته شده برائت و برکناری از آتش، از سوی برادر و پسر عمو و دخترم، رها شدن مردان و زنانی از امتم از آتش»(البغدادی، 1418هـ، ج4: 240). همچنین رسول اکرم(ص) در روایت فوق خطاب به علی(ع) به شرح اهمیت این ازدواج و مهریهای که از جانب خداوند مقرّر گردیده میپردازد که در نوع خود بینظیر است. این مهر نشان دهندهی اهمیت والای ازدواج حضرت علی(ع) و دخت گرامی پیامبر(ص)، فاطمه زهرا(س) میباشد. در بررسی روابط بینامتنی این فراز از شعر شاعر با کلام پیامبر(ص) میتوان چنین بیان داشت که، رابطهی بینامتنی هم از نوع نفی جزئی بوده، مبنی بر این که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر« خمس و الأَرض»، سوق دهندهی ذهن به سوی متن غایب بوده، و هم از نوع نفی متوازی است؛ چرا که از مضمون کلام در متن حاضر سود برده شده است.
متن حاضر:
وَ زَوَّجَ فِی السَّمَاءِ بِأَمرِ رَبِّی
وَصیَّرَ مَهرُهَا خَمساً لأَرضِ