قرآن کریم و مخاطب

دانلود پایان نامه

یَوماً إِذَا نَسأَلُ أَو نُسأَلُ


(دیکالجن،1412هـ :110)
ترجمه: تو کسی هستی که آنچه را دیگران نمیدانند، میدانی، از تو میخواهیم و تو اجابت میکنی یا تو از ما میخواهی و از ما اجابت میخواهی.
متن غایب:
یَوْمَ یَجْمَعُ اللّهُ الرُّسُلَ فَیَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُواْ لاَ عِلْمَ لَنَا إِنَّکَ أَنتَ عَلاَّمُ الْغُیُوبِ (مائده/۱09).
ترجمه: یاد کن روزى را که خدا پیامبران را گرد مى‏آورد پس مى‏فرماید چه پاسخى به شما داده شد؟ مى‏گویند ما را هیچ دانشى نیست تویى که داناى رازهاى نهانى.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در این بیت از شعر شاعر که در مدح «جعفر بن علی»، سروده است، میتوان چنین بیان داشت که دیکالجن با الهام گرفتن از سبک جملات قرآن کریم، ممدوح خویش را مدح نموده و اشارهای است به آیهی 109 سورهی مائده، که این آیه در ادامهی آیاتی آمده که مربوط به مسألهی شهادت حق و باطل است، دستور به تقوا و ترس از مخالفت فرمان خدا داده شده و میگوید: از آن روز بترسید که خداوند پیامبران را جمع میکند و از آنها دربارهی رسالت و مأموریتشان سؤال میکند و میگوید مردم در برابر دعوت شما چه پاسخى گفتند؟ آنها از خود نفى علم کرده و همه حقایق را موکول به علم پروردگار کرده و میگویند: خداوندا ما علم و دانشى نداریم، تو آگاه بر تمام غیوب و پنهانیها هستى(ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج6: 217-214؛ مکارم شیرازی، 1361ش، ج5: 120-119). به این ترتیب میتوان گفت، سر و کار ما انسانها با چنین خداوندِ علام الغیوب و با چنین دادگاهى است، بنابراین باید در گواهیهاى خود مراقب حق و عدالت باشیم. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر شاعر با کلام وحی از نوع نفی جزئی است؛ چرا که جملهی «أَنتَ عَـلَّامُ غُیُوبِ»، در متن حاضر ذهن مخاطب را به سوی متن غایب سوق میدهد.
متن حاضر:
وَ مَن کَعَلیِّ فَدَی المُصطَفَی
عَشِیَّهَ جَاءَت قُرَیشٌ لَهُ
وَ طَافُوا عَلَی فُرشِهِ یَنظُرُونَ
فَلَمَّا بَدَا الصُُّبحُ قَامَ الوَصِیُّ
بِنَفسٍ وَ نَامَ فَمَا یَحفِلُ
وَ قَد هَاجَرَ المُصطَفَی المُرسَلُ
مَن یَتَقَدَّمُ إِذ یُقتَلُ
فَأَقبَلَ کُلٌّ لَهُ یَعذُلُ
(دیکالجن،1412هـ :111)
ترجمه: و در بین مسلمین کیست که مانند علی(ع)، جانش را فدای پیامبر(ص) کند، آن هنگام که بدون ترس به جای ایشان در بسترش خوابید. شبانگاه قریش بودند که از رسول الله(ص) خواسته بودند تا به مدینه هجرت کند. در آن هنگام نیز قریش بودند که اطراف بسترش را گرفته بودند، و منتظرِ به قتل رساندن پیامبر(ص) بودند. وقتی که صبح طلوع کرد، علی(ع)، جانشین ایشان برخاستند، و همه به سویش آمدند و نسبت به این کاری که کرده بود سرزنشش کردند.
متن غایب:
وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ (بقره /۲۰7).
ترجمه: و از میان مردم کسى است که جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد و خدا نسبت به این بندگان مهربان است.