قانون مجازات اسلامی و قانون مسئولیت مدنی


Widget not in any sidebars

3. وقتی که زیان‌دیده به نحوی از انحاء موجبات تسهیل ایجاد زیان را فراهم نموده یا به اضافه شدن آن کمک و یا وضعیت واردکننده زیان را تشدید کرده باشد.
در قانون مجازات اسلامی هم به موجب ماده 22 قانون مذکور، یکی از موجبات تخفیف مجازات، جایی است که رفتار و گفتار تحریک‌آمیز مجنی‌علیه موجب ارتکاب جرم گردیده باشد .
همان طور که ملاحظه می‌گردد اصولاً نقش زیان‌دیده هم می‌تواند یکی از کیفیات مخففه در تعیین مجازات برای مجرم گردد و هم بر طبق بند 3 ماده 4 قانون مسئولیت مدنی از موجبات تخفیف در میزان خسارت گردد. به هر حال آن چه قابل استنباط از مفهوم بند 3 ماده 4 قانون مسئولیت مدنی ایران می‌باشد آن است که در صورت مشارکت زیان‌دیده، اصولاً نباید هیچ بخشی از خسارات را کاهش داد مگر آن که دادگاه براساس بند 3 ماده 4 قانون مذکور صلاح بداند که باید مقداری از خسارت را تخفیف دهد.
به هر شکل، در مورد تقصیر زیان‌دیده چنان چه رفتار خواهان، از حد معیارهای لازم برای حفاظت از خود پایین‌تر باشد و قانوناً به سبب تحقق صدمه کمک کند این امر مانع جبران خسارت خواهان خواهد بود.
در فرانسه پرونده گیلبرسون در مقابل باشگاه ژیمناستیک لیون دادگاه باشگاه ورزشی مزبور را به دلیل این که ورزشکار مبتدی بدون توجه به توصیه‌های مربی‌اش اقدام به انجام حرکات ورزشی با وسایل ژیمناستیک کرده بود و مصدوم شده بود به طور کلی از مسئولیت بری دانست با این استدلال که ورزشکار مزبور بدون توجه به توصیه‌های مربی اقدام به تمرین کرده بود .
به هر شکل در حقوق ایران اگر بازیکنی در حین انجام بازی یا به مناسب آن، خسارت و صدمه‌ای به خود وارد آورد به نحوی که اقدام او، جز یا تمام سبب حادثه در معنی قواعد عمومی مسئولیت مدنی باشد جز در موردی که تقصیر او به صورت غیر قابل بخشایش است باید پذیرفت که هیچ بخشی از خسارات او کاسته نمی‌شود و همه زیان‌های وارده به او به عهده کارفرمایش که باشگاه مربوطه اوست می‌باشد. دلایل این ادعا که همراه با نوعی قیاس اولویت است به شرح زیر می‌باشد:
1. اقدام ورزشکار یا مربی و سایر کارکنان باشگاه در ایراد خسارت به خود که کارگر باشگاه محسوب می‌شوند، هرگز نقشی فراتر از یک «سبب» را ایفاد نمی‌کند و نباید تصور کرد که چون علیه خود اقدام می‌کند، نمی‌تواند درخواست خسارت کند! زیرا منظور ما اقدام عامدانه نیست تا شخص هم خود را عمداً مصدوم کند و هم انتظار حمایت را داشته باشد بلکه منظور ارتکاب انواع قصورهایی است که هر شخصی در معرض آن‌ها است ودر این موارد بین بی‌احتیاطی زیان‌دیده و خسارت به خود و بی‌احتیاطی دیگران و خسارت به غیر خود، فرقی نیست .
2. ماهیت تقصیر اعم از این که از سوی زیان‌دیده باشد یا از سوی دیگران، تفاوتی ندارد. اگر ورزشکاری باعث خسارت به دیگر ورزشکاران شود، جز در حالت تقصیر غیر قابل بخشایش، مسئولیت آن با کارفرما است و همین وضع را می‌توان در موردی که تقصیر کارگر، سبب خسارت به خود می‌شود نیز پذیرفت زیرا گفته شد که سببیت آن‌ها و ماهیت تقصیر، در هر دو مورد یکسان است. اگر تقصیر ورزشکار یا مربی در فرآیند تحقق مسئولیت مدنی اثری نداشته باشد چه فرقی میان خسارت به دیگری یا خسارت به خود می‌باشد و آیا پذیرفته است که ورزشکار در مورد اعمال خود، در صورت ایراد خسارت به دیگران جز در مورد تقصیر غیر قابل بخشایش، مسئول نباشد اما در صورت خسارت به خود، هر نوع قصوری، او را محروم کند یا خسارت دریافتی را کاهش دهد؟ فعل بازیکن – کارگر – در همه حالات یکسان است و ماهیت متفاوتی ندارد و اثر در آن در تکوین مسئولیت نیز یکسان می‌باشد. این امر به ویژه وقتی قابل توجه است که از فعل ورزشکار، هم خود او خسارت ببیند و هم دیگران، متحمل خسارت گردند.
آیا در این حالت می‌توان، در خصوص خسارت به خود، هر نوع اهمالی را سبب کاهش خسارت دانست؟ این تمایز از نظر قواعد مسئولیت و نظم منطق آن، پذیرفته نیست بنابراین تقصیر غیر قابل بخشایش ورزشکار مبنای تأثیر فعل او در مورد خسارت وارده بر خود است و دیگر تقصیرهای معمولی او را باید غیر مؤثر دانست و نتیجه این امر مسئولیت کامل باشگاه یا مؤسسه ورزشی مربوطه در مقابل اعمال ورزشکارانش می‌باشد.
ـ تقصیر ورزشکار زیان‌دیده به عنوان علت منحصر حادثه زیان‌بار
در جایی که تقصیر ورزشکار مصدوم علت منحصر حادثه زیان بار باشد و حادثه زیان بار فقط به زیان‌دیده منتسب باشد باید بررسی نمود که در اینجا مسئولیت چگونه توزیع می‌شود؟ برای مثال در صورتی که ورزشکار به دلیل سهل‌انگاری در انجام تمرینات فیزیوتراپی که از طرف پزشک باشگاه برای او در نظر گرفته شده دچار مصدومیت گردد چه سرنوشتی در انتظار او می‌باشد؟ آن چه که در بادی امر باید بدان توجه نمود آن است که در صورتی که زیان‌دیده در وقوع فعل زیان بار طوری دخالت نماید که عرفاً فعل به او استناد نماید در اینجا رابطه‌ی سببیت بین فعل زیان بار عامل ضرر و ضرر وارده منتفی می‌گردد و زیان‌دیده نمی‌تواند خسارات وارده بر خود را از باشگاه و مؤسسه ورزشی مربوطه مطالبه نماید. ضمن این که مطابق با قاعده‌ی اقدام، ایشان به ضرر خود اقدام نموده است و بنابراین حق رجوع به باشگاه و مؤسسه ورزشی مربوطه را ندارد.
ـ تقصیر ورزشکار زیان‌دیده به عنوان یکی از علل حادثه زیان بار
در جایی که تقصیر زیان‌دیده در کنار سایر علل و حوادث منجر به وقوع فعل زیان بار گردد در خصوص مسئولیت مدنی و جبران خسارات وارده در این خصوص چه حکمی باید دارد؟ برای مثال در جایی که ورزشکاری به دلیل قصور مربی خویش اقدام به انجام تمریناتی خطرناک نماید ودر نتیجه مصدوم گردد باید قائل بر آن بود که در این صورت اگر انجام‌دهنده فعل زیانبار یک نفر باشد زیان‌دیده می‌تواند سقف خسارات وارده بر خود را از او خواستار شود واگر دو نفر باشند، زیان‌دیده می‌تواند ثلث خسارات وارده بر خویش را از هر کدام خواستار شود. و به همین ترتیب به نسبت افراد شریک در انجام فعل زیانبار، خسارت زیان‌دیده بین آنان تقسیم می‌شود و او نیز به همان نسبت باید خسارات وارده را متحمل شود. به همین جهت در ماده 334 ق. م. که حکم آن نظریه مشهور بلکه در فقه امامیه اجماعی است مقرر شده است.
«هرگاه دو نفر با یکدیگر برخورد کنند و در اثر برخورد کشته شوند هر دو سوار باشند یا پیاده یا یکی سوار، و دیگری پیاده باشد در صورت شبه عمد، نصف دیه هر کدام از مال دیگری پرداخت می‌شود و در صورت خطای محض نصف دیه هر کدام بر عاقله دیگری است.» هم چنین در ماده 365 همین قانون آمده است:
«هرگاه چند نفر با هم سبب آسیب یا خسارتی شوند به طور تساوی عهده‌دار خسارت خواهند بود».
1ـ3. نقش قاعده (Volenti) (پذیرش ارادی خطر) در مسئولیت مدنی باشگاه‌های ورزشی و مفاهیم مشابه با آن در حقوق ایران
1ـ3ـ1. نقش قاعده Volentiدر مسئولیت مدنی باشگاههای ورزشی
قاعده کامن لو (volenti non fit injuria) مبین این امر است که شخصی که آگاهانه و عامدانه خودش را در موقعیت خطرناک قرار می‌دهد نمی‌تواند بعدها برای خسارات ناشی از حضور در آن موقعیت خطرناک مطالبه‌ی خسارت نماید . به بیان دیگر قاعده مزبور بدین معنا است که به شخص اختیار می‌دهد که درجه خطر رویداد مزبور را ارزیابی کند و سپس تصمیم و شرکت در آن رویداد بگیرد این قاعده یک دفاع در شبه جرم محسوب می‌شود .
به هر شکل جراحات ورزشی معمولاً باورزش‌های آمریکایی توأم می‌باشد. از جمله این ورزش‌ها عبارتند از بیسبال و راگبی و بیسبال .
این قاعده کامن‌لویی مشابهت فراوانی با قاعده اقدام در حقوق ایران دارد که به موجب آن هرگاه شخصی با توجه و آگاهی، عملی را انجام دهد که موجب ورود زیان توسط دیگران به او گردد واردکننده‌ی زیان که شخص دیگری است مسئول خسارت نخواهد بود. فقها مسئولیت واردکننده‌ی زبان را مستند به اقدام دانسته‌اند بدین معنا که شخص با اقدام خود موجب از بین رفتن حرمت مالیش شده است .
در زمینه ورزش نیز می‌توان قائل بر آن شد که اصولاً ورزشکاران و مربیان و حتی تماشاگران پذیرای خطرهای عادی و طبیعی و تبعی همان ورزش را که قابل پیش‌بینی و روشن باشد قبول می‌کند ولی خطر صدمات حاصله از اعمال ضمانآور همبازی‌های خود و عدم رعایت تعهدات ایمنی توسط باشگاه‌ها و مؤسسات ورزشی را هرگز مورد پذیرش قرار نخواهند داد.
در دعوای بورک علیه داپلچین با این که بازیکن سافت بال خطر مضروب شدن به وسیله چوب یا توپ بازی را پذیرفته بود ولی نمی‌پذیرد که بازیکن حریف در حین دویدن از پایگاه اول به دوم، خود را بر خواهان که در فاصله پنج پایی (حدود یک و نیم متر) پایگاه قرار دارد بکوبد.