عروه الوثقی و سوره بقره

دانلود پایان نامه

وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُوْلَئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ (واقعه/12-10).
ترجمه: و سبقت‏گیرندگان مقدّمند، آنانند همان مقرّبان (خدا) در باغستانهاى پر نعمت.
عملیات بینامتنی: در تعدادی از آیات قرآن صادقین یا صادقون آمده است، که از مجموع این آیات نتیجه میگیریم که صادقین آنهائى هستند که تعهّدات خود را در برابر ایمان به پروردگار به خوبى انجام میدهند، نه تردیدى به خود راه میدهند، نه عقب نشینى میکنند، نه از انبوه مشکلات میهراسند بلکه با انواع فداکاریها، صدق ایمان خود را ثابت میکنند. اما مکارم شیرازی در تفسیر نمونه چنین بیان میکند: «آن هنگامی که آیهی فوق نازل شد، پیامبر اکرم(ص) در جواب سلمان فارسی چنین فرمود: عنوان صادقین مخصوص برادرم على(ع) و اوصیاء بعد از او تا روز قیامت است»(مکارم شیرازی، 1361ش، ج8: 181). «سابقون» کسانى هستند که نه تنها در ایمان پیشگامند، که در اعمال خیر و صفات و اخلاق انسانى نیز پیشقدمند، آنها «اسوه» و «قدوه» مردمند، و امام و پیشواى خلقند، و به همین دلیل مقربان درگاه خداوند بزرگند. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر عبدی کوفی با کلام وحی، هم از نوع نفی جزئی بوده؛ چرا که واژگان کلیدی «الصَّادِقُونَ و السَّابِقُونَ»، موجود در متن حاضر مخاطب را به سوی متون غایب رهنمون مینماید، و هم نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش مضمون کلام وحی را مورد استفاده قرار داده است.
متن حاضر:
أَو لَیسَ الإِلَهُ قَالَ لَنَا لا
شَمسَ فِیهَا یُرَی وَ لا زَمهَرِیرَا
(الأمین، 1403هـ، ج9: 271)
ترجمه: یا خدا نبود که به ما گفت: نه آفتابى دیده شود و نه سرمایى.
متن غایب:
مُتَّکِئِینَ فِیهَا عَلَى الْأَرَائِکِ لَا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِیراً (انسان /۱3).
ترجمه: در آن(بهشت) بر تختهاى خویش تکیه زنند در آنجا نه آفتابى بینند و نه سرمایى.
عملیات بینامتنی: این آیهی شریفه به وصف حالات بهشت و اهل بهشت میپردازد و اما در آیات گذشته اشارهی اجمالى به نجات ابرار و نیکان از عذابهاى دردناک روز قیامت، و رسیدن آنها به لقاى محبوب دارد. همچنین به شرح نعمتهاى بهشتى پرداخته و آنها را برمیشمارد و نخست از مسکن و لباس بهشتیان سخن میگوید، سپس میافزاید، این در حالى است که آنها بر تختهاى زیبا تکیه کرده، نه گرمى آفتاب را مى بینند، و نه سردى هوا را. «ذکر این حالت اشاره به آرامش و راحتى کامل آنها است؛ چرا که انسان معمولاً در حالت آرامش در چنین حالتى به سر مى برد، و ذیل آیه نیز اشاره به اعتدال کامل هواى بهشت است»(مکارم شیرازی، 1361ش، ج25: 363-362). با دقّت و امعان نظر در این فراز از شعر شاعر، رابطهی بینامتنی ایجاد شده با کلام وحی، هم از نوع نفی جزئی میباشد؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «شَمس، یُرَی و زَمهَرِیرا»، ذهن مخاطب را به سوی متن غایب سوق داده و هم از نوع نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام وحی سود جسته است.
متن حاضر:
هُم العُروُهُ الوُثقَی لِمُعتَصِمٍ بِهَا
مَنَاقِبُهُم جَاءَت بِوَحیٍ وَ إِنزَالِ
(الامینی، 1397هـ، ج2: 310)
ترجمه: آنها دستاویز محکم الهی هستند، برای کسی که به ایشان چنگ بزند، مناقب و بزرگواریهایشان با وحی آمده و از آسمان نازل گردیده است.
متن غایب:
لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (بقره/ 256).
ترجمه: در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه بخوبى آشکار شده است، پس هر کس به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد، به یقین به دستاویزى استوار که آن را گسستن نیست چنگ زده است، و خداوند شنواى داناست.
عملیات بینامتنی: این بیت از شعر عبدی اشاره به آیهی 256 سوره بقره دارد، مبنی بر این که در آیهی مذکور از چنگ زدن به ریسمان محکم الهی صحبت میکند و آنرا ناگسستنی و محکم قلمداد میکند. و در حدیثی که از رسول اکرم(ص) در کتابهای حدیث نقل شده که میفرماید: بعد از من فتنهاى تاریک و ظلمانى خواهد بود تنها کسانى از آن رهایی مییابند که به «عروه الوثقی» چنگ زنند، عرض کردند: ای رسول خدا «عروه الوثقی» چیست؟ فرمود: ولایت سید اوصیاء است (ر.ک: مکارم شیرازی، 1361ش، ج17: 68). در بررسی رابطهی بینامتنی این بیت از شعر شاعر با کلام وحی، هم از نوع نفی جزئی بوده؛ چرا که با وجود واژگان کلیدی «العروه و الوثقی» موجود در متن حاضر ذهن به سوی متن غایب سوق داده میشود، و هم نفی متوازی نیز صورت گرفته است؛ مبنی بر این که شاعر از مضمون کلام وحی برای بیان مقصود خویش بهره برده است