عروه الوثقی و اهل بیت (ع)

دانلود پایان نامه

(کمیت،1406هـ :177)
ترجمه: و بنی هاشم(ع) در آنچه که مردم به آنان رجوع میکنند، برایشان ریسمانهای محکم و استوار، هستند به گونهای که بالا میبرند و فرود میآورند.
متن غایب:
لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (بقره/ 256).
ترجمه: در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه بخوبى آشکار شده است، پس هر کس به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد، به یقین به دستاویزى استوار که آن را گسستن نیست چنگ زده است و خداوند شنواى داناست.
عملیات بینامتنی: این بیت از شعر کمیت، اشاره به آیهی 256 سوره بقره دارد، مبنی بر این که در آیهی مذکور از چنگ زدن به ریسمان محکم الهی صحبت میکند و آنرا ناگسستنی و محکم قلمداد میکند. «در حدیثی که از رسول اکرم(ص) در کتابهای حدیث نقل شده که میفرمایند: بعد از من فتنهاى تاریک و ظلمانى خواهد بود، تنها کسانى از آن رهایی مییابند که به «عروه الوثقی» چنگ زنند، پرسیدند: ای رسول خدا «عروه الوثقی» چیست؟ فرمود: ولایت سید اوصیاء است» (مکارم شیرازی، 1361ش، ج17: 68). کمیت در این بیت از چکامهی خود که در مدح بنی هاشم (ع) سروده است، اشارهای مستقیم به عروه الوثقی بودن اهل بیت (ع) دارد. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت هم از نوع نفی جزیی میباشد؛ مبنی بر این که کلمات کلیدی موجود در متن حاضر «عُرَی و ثِقَه» رسیدن به متن غایب را برای مخاطب سادهتر کرده است، و هم نفی متوازی میباشد؛ چرا که با حدیثی که از پیامبر(ص) بیان شد، شاعر از مضمون آیه نیز بهره جسته است.
متن حاضر:
أخذتُ بحبلٍ لا أخافُ انبتاتَهُ
من الحکم بن الصّلتِ حسبیَ من حَبلِ
(کمیت،1406هـ :179)
ترجمه: ریسمانی را به چنگ آوردهام که ترس از پاره شدن آن به دستور ابن صلت ندارم و آن ریسمان مرا بس است.
متن غایب:
لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (بقره/256).
ترجمه: در دین هیچ اجبارى نیست و راه از بیراهه بخوبى آشکار شده است، پس هر کس به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد، به یقین به دستاویزى استوار که آن را گسستن نیست چنگ زده است و خداوند شنواى داناست.
متن غایب:
وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْکُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَهٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَکُم مِّنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (آل عمران/ 103).
ترجمه: همگى به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید و نعمت‏ خدا را بر خود یاد کنید آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید، پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادر هم شدید و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن رهانید این گونه خداوند نشانه‏هاى خود را براى شما روشن مى‏کند باشد که شما راه یابید.
عملیات بینامتنی: این بیت از شعر کمیت، اشاره به آیهی 256 سوره بقره و آیهی 103 آل عمران دارد، مبنی بر این که در سوره بقره از چنگ زدن به ریسمان محکم الهی صحبت میکند و آنرا ناگسستنی و محکم قلمداد میکند. «در حدیثی که از رسول اکرم(ص) در کتابهای حدیث نقل شده که میفرمایند: بعد از من فتنهاى تاریک و ظلمانى خواهد بود تنها کسانى از آن رهایی مییابند که به «عروه الوثقی» چنگ زنند، عرض کردند: ای رسول خدا «عروه الوثقی» چیست؟ فرمود: ولایت سید اوصیاء است» (مکارم شیرازی، 1361ش، ج17: 68). در آیهی 103 سوره آل عمران بحث نهایی که همان «مسألهی اتحاد و مبارزه با هرگونه تفرقه» باشد مطرح شده، میفرماید: «و همگى به ریسمان الهى چنگ بزنید، و از هم پراکنده نشوید». دربارهی «حبل اللّه» (ریسمان الهى) مفسرّان احتمالات مختلفی ذکر کردهاند و در روایات اسلامى نیز تعبیرات گوناگونى دیده میشود، ولی هیچ کدام با یکدیگراختلاف ندارند؛ زیرا منظور از «ریسمان الهی» هرگونه وسیلهی ارتباط با ذات پاک خداوند است، خواه این وسیله اسلام باشد، یا قرآن، یا پیامبر(ص) و اهل بیت(ع). پس این آیه همانطور که فرد را بر تمسّک به کتاب و سنت سفارش میکند به جامعه اسلامى نیز دستور میدهند که به کتاب و سنّت معتصم شوند(ر.ک: طباطبایی، 1372ش، ج3: 253). کمیت در مصراع اوّل این بیت از شعر خویش چنین سروده است که من ریسمانی را به چنگ آوردهام که گسستی در آن نمیبینم. با توجّه به آیهی 256 سورهی بقره که عروه الوثقی را ناگسستنی میداند و در ادامه در آیهی 103 سورهی آل عمران دستور خداوند تبارک و تعالی این است که به حبل الله (ریسمان الهی) چنگ بزنید، همچنین با توجّه به احادیثی که از پیامبر اکرم (ص) و أئمه (ع) نقل گردیده، مقصود از عروه الوثقی و حبل الله همان اهل بیت (ع) هستند، رابطهی بینامتنی شکل گرفته و هم از نوع بینامتنی نفی جزیی میباشد؛ مبنی بر این که کلمهی کلیدی موجود در متن حاضر «بِحَبلٍ» ذهن مخاطب را برای رسیدن به متن غایب یاری میکند، و هم از نوع نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر در این فراز مضمون کلام وحی در دو آیهی مزبور را بیان کرده است.
متن حاضر:
فَإِن هِیَ لَم تَصلُح لِحیٍَّ سِوَاهُمُ
فَإِنَّ ذَوِی القُربَی أَحَقُّ وَ أَقرَبُ