صراط مستقیم و اهل بیت(ع)

دانلود پایان نامه

عملیات بینامتنی: شاعر در این فراز شعر خویش که در مدح امیر المؤمنین سروده است، با آوردن واژهی «مقاسم النیران»، اشارهای مستقیم به فرمایش علی(ع) در خطبهی البیان دارد، که ایشان در آن خطبه از خود به عنوان «قاسم الجنه و النار» یاد میکند. استفاده از واژگان متن غایب در متن حاضر یکی از انواع بینامتنی با عنوان بینامتنی لفظی را تأیید میکند، همچنین شاعر مضمون کلام غایب را در متن حاضر استفاده نموده است که بینامتنی از نوع مضمونی را تأیید میکند.
ج) روابط بینامتنی با قرآن و احادیث
متن حاضر:
صِنــــوَانِ هَــــذَا مُــــنذِرٌ
یَهـدِی لِمـَــا أَوفَـــی بـِـهِ
وَافــَـی وَ ذَا هـَــــادٍ أَتَـــی
حُکـــمُ الکِــتَابِ وَ أَثــبَــتَا
(دیکالجن،1412هـ :47)
ترجمه: آن دو یار مهربان همتای هم بودند، پیامبر(ص) برای آگاهی دادن و ترساندن مردم با قرآن آمد، و امام علی(ع) هدایتشان میکند تا آنچه در قرآن کریم آمده را عمل کنند، و احکام ثابت شود.
متن غایب:
وَیَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُواْ لَوْلآ أُنزِلَ عَلَیْهِ آیَهٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ (رعد/7).
ترجمه: و آنان که کافر شده‏اند مى‏گویند: چرا نشانه‏اى آشکار از طرف پروردگارش بر او نازل نشده است، (اى پیامبر) تو فقط هشداردهنده‏اى و براى هر قومى رهبرى است.
متن غایب:
مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنِّی مُنْذِرٌ وَ عَلِیٌّ هَادٍ وَ الْعَاقِبَهُ لِلْمُتَّقِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ(نوری، 1408هـ ، ج12: 203).
ترجمه: ای مردم! من انذاردهنده و علی پیشوای شما است، آینده از آن پرهیزگاران، و حمد و سپاس برای پروردگار عالمیان است.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در آیهی 7 سورهی رعد، چنین به نظر میرسد که به مسألهی نبوّت اشاره دارد، جایی که مشرکین لجوج از سر لجاجت با پیامبر اکرم(ص)، از وی تقاضای کارهای خارق العاده میکردند. البته ناگفته نماند که یکی از وظایف پیامبر(ص)، ارائهی معجزات به عنوان سند حقّانیت و پیوندش با وحى الهى است، و مردم حقیقتجو به هنگام شکّ و تردید در دعوت نبوّت این حقّ را دارند که مطالبهی اعجاز کنند، مگر اینکه دلائل نبوّت از طرق دیگر آشکار باشد. باید این نکته را متذکّر شویم که مخالفان همواره دارای حسن نیّت نبودند، یعنى معجزات را براى یافتن حقّ نمىخواستند، بلکه به عنوان لجاجت و عدم تسلیم در برابر حقّ هر زمان پیشنهاد معجزه و خارق عادت عجیب و غریبى مىکردند. وظیفهی پیامبر(ص) در درجه اول انذار یعنى بیم دادن به آنها که در بیراهه میروند و دعوت به صراط مستقیم است البته هر گاه براى تکمیل این انذار و آوردن گمراهان به صراط مستقیم نیاز به اعجازى باشد، مسلّماً پیامبر(ص) کوتاهى نخواهد کرد، ولى در برابر لجوجانى که در این مسیر نیستند هرگز چنین وظیفهاى ندارد. این آیهی شریف به این نکته اشاره دارد که مشرکان وظیفهی اصلی پیامبر(ص)، که انذار دادن و دعوت به سوی حقّ است را فراموش کردهاند و اعجازگری را وظیفهی اصلی وی پنداشتهاند. و امّا هدایتگری، شک نیست که هدایت کننده بر شخص ‍ پیامبر(ص) در موارد دیگر اطلاق شده اما به قرینه ذکر منذر در آیه فوق میفهمیم که منظور از هدایت کننده کسى است که راه پیامبر را ادامه مى دهد و حافظ و نگهبان شریعت اوست(ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج11: 335-334؛ مکارم شیرازی، 1361ش، ج10: 132-128). روایات متعددی در کتب شیعه و سنّی نقل شده که به این نکته اشاره دارد، به عنوان مثال «میرزا حسین نوری» در کتاب مستدرک خویش، در روایتی از حضرت رسول(ص) به این نکته اشاره دارد که پیامبر اکرم(ص) انذاردهنده برای مردم و حضرت علی(ع) هدایتگر آنها میباشد. دیک الجن در این فراز از شعر خویش که در فضایل اهل بیت(ع)، سروده است، به این نکته اشاره کرده است. بنابراین رابطهی بینامتنی این بیت از شعر شاعر با کلام وحی و کلام حضرت رسول(ص)، هم از نوع نفی جزئی است؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «مُنذِر و هاد»، ذهن را به سوی متن غایب معطوف میدارد، و هم از نوع نفی متوازی است؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام در شعر خویش سود برده است.
متن حاضر:
أَلَم أَقُل لَکَ إِنَّ البَغیَ مَهلَکَهٌ
وَ البَغیُ و العُجبُ إِفسَادٌ لِأَقوَامِ
(دیکالجن،1412هـ :124)
ترجمه: آیا من تو را نصیحت نکرده و نگفتم که ظلم و ستم و پرده دری و غرور، باعث به فساد کشیده شدن مرتکبین میشود.