دانلود مقاله وضعیت مالی و مصرف کننده

مال ، مال نامیده شده زیرا نفوس به آن میل بسیاری دارند ، و قلب ها تعلق شدیدی به آن دارند و یکی از نشانه های آن این است که کودکی که تشخیص می دهد به شدت بر آن حرص می ورزد و آنرا با عشق و شادی نگه می دارد ، و اگر از او گرفته شود گریه می کند و ناراحت می شود (عبدالرحمن یعقوب، ص 30).
Widget not in any sidebars

ظلم اموال یکی از خطرناک ترین انواع ظلم اجتماعی است ، زیرا مال در زندگی مردم اهمیت فراوانی دارد و از مقومات بقا شمرده می شود که اقتصاد امت ها و دگرگونی زندگی آنها بر آن بنا می شود.
بدین خاطر محفوظ ماندن از ظلم مالی محور بسیاری از نصوص قرآنی است ، و رمز مبالغه و تأکید در نهی از خوردن اموال مردم به باطل است « (((( (((((((((((( (((((((((((( ((((((((( (بالباطلِ » یعنی بعضی از شما بر بعضی دیگر از روی ظلم و دشمنی و به ناحق تجاوز نکند. در لفظ اموالکم اضافه اموال به ضمیر کم استفاده نموده تا وحدت امت را نشان دهد و اینکه ظلم به مال دیگری ، همان ظلم به مال خویش است ، زیرا این جرأت را به دیگری می دهد که هنگام قدرت و توان بر مال او و خوردن ظالمانه آن تجاوز کند. و با این کار اموال سایر مردم که او یکی از آنهاست را به نابودی می کشاند و سهمی از هر ظلمی که واقع می شود به او می رسد . (رشیدرضا،ج2،ص195).
مراد از باطل ظلمی است که منجر به خسارت و ضایع شدن شود ، و در مقابل حقی نباشد و شریعت گرفتن مال را بدون مقابل حق ، و رضایت کسی که از او گرفته می شود ، حرام کرده و همچنین انفاق آن در غیر وجه حقیقی . (همان).
بلکه در به کار انداختن آن و جستجوی اسباب رزق و روزی و بدست آوردن مال پاک از راه شرعی تشویق نموده است .
خوردن اموال مردم به باطل مراتبی دارد :(ابن عاشور ، ج1، ص 190).
مرتبه اول: آنچه همه مسلمانان آن را می دانند و در باطل بودن آن صراحت دارد مانند: غصب و دزدی و حیله
مرتبه دوم: آنچه شرع آن را به باطل ملحق کرده، و بیان کرده از باطل است و گویا از آنها مخفی بود مانند :ربا ، چون آنها می گفتند: انما البیع مثل ربا ، مانند رشوه
مرتبه سوم: آنچه علما با اجتهاد خود استنباط کرده اند.
در این آیه دو نهی آمده است: اول: نهی خوردن ظالمانه اموال با روش های غیر مشروع مانند دزدی و غصب و مانند آن « (((( (((((((((((( (((((((((((( ((((((((( (» و دوم: نهی از خوردن اموال از طریق حاکمان یا بوسیله خیانت آشکار مانند شهادت زور و قسم های دروغ و یا با انکار مالی که بر اوست و حق دیگری می باشد و طرف شاهد ندارد ، و یا بوسیله رشوه دادن به حاکمان « و تدلوا بها إلی الحکام لِتاکلوا فرقاً من اموال الناس بالأثم و أنتم تعلمون» ( حوی، ج1 ، ص 434-435).
این آیه اصل تشریع اموال در اسلام است. خوردن مال در جاهلیت خلق و خوی معروفی بود بلکه بیشترین حال و وضعیت مالی آنها بود ، زیرا کسب و کار آنها از راه غارت و راه زنی و غضب نمودن قوی اموال ضعیف و از راه خوردن مال یتیمان از راه فریب ، قمار و ربا و مانند آن بود که همه آنها باطل بود که هیچ رضایتی در آن وجود نداشت . (ابن عاشور، ج1 ، ص 187).
جامعه های امروز همواره از صورت های مختلف ظلم مالی پر می باشد و عموماً هر راه یا صورتی که اموال بدون اجازه شرعی بین مردم دست به دست می شود در ظلم مالی جا می گیرد زیرا نهی آیه عام است و قرآن برای پاک کردن جامعه ها از ظلم مالی جایگزینی را قرار می دهد و درب تجارت را جلو مردم باز می گذارد تجارتی که بر پایه رضایت فروشنده و مشتری استوار است ، نظر به خدماتی که تجارت به صنعت و ملت ها تقدمی می کند . تجارت میانجی مفیدی است بین صنعت و مصرف کننده ؛ به طوری که به ترویج کالاهای تجارتی و در اختیار نهادن آن و آسان کردن دست یابی بر آن می پردازد و آن خدمتی برای دو طرف است، و سود بردن از راه تجارت تکیه دارد بر مهارت و تلاش و در وقت خودش دچار سود و زیان می شود . (سیدقطب، ج2 ، ص639).
این راه حلالی است برای دست به دست شدن اموال و راهی که نظام مالی عادلانه در جامعه پاک و به دور از ظلم ویرانگر بر آن استوار است. همانطور که خدا می فرماید: « یا ایها الذین آمنو لا تاکلو…. تراض منکم» و در ادامه آیه برای بازداشتن نفس بشری از وقوع در ظلم مالی که تعلق بسیار شدیدی به مال دارد از اسلوب بر انگیختن احساس ترس و وحشت در نفس استفاده می کند. اسلوبی که بدنها را می لرزاند و آتشی را به تصویر می کشد که پوست ها را می سوزاند. « وَمَن یَفْعَلْ ذَلِکَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِیهِ نَارًا وَکَانَ ذَلِکَ عَلَى اللّهِ یَسِیرًا » ” ( نساء: 30)و هر کس این عمل را از روى تجاوز و ستم انجام دهد، بزودى او را در آتشى وارد خواهیم ساخت؛ و این کار براى خدا آسان است.”
سنت خدا در مورد ظالمین یکسان است یعنی هرگاه اسباب دستگردانی اموال بین مردم به صورت های مختلف ظلم مانند ربا، دزدی ، غل و غش ، غصب ، ظلم به یتیم در مال او و رشوه و مانند آنها وجود داشته باشد این عذاب وعید به آنها خواهد رسید .
اولین مورد از ظلم مالی ربا می باشد که خداوند در تحریم ونهی از آن می فرماید : « یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ* فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وَإِن تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُؤُوسُ أَمْوَالِکُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ » (278-279 بقره )
“اى کسانى که ایمان آورده‏اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید، و آنچه از (مطالبات) ربا باقى مانده، رها کنید؛ اگر ایمان دارید!” – “اگر (چنین) نمى‏کنید، بدانید خدا و رسولش، با شما پیکار خواهند کرد! و اگر توبه کنید، سرمایه‏هاى شما، از آنِ شماست [= اصل سرمایه، بدون سود]؛ نه ستم مى‏کنید، و نه بر شما ستم وارد مى‏شود.”
دوم : سرقت و دزدی صورتی از صورتهای ظلم مالی شمرده می شود : « وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَهُ فَاقْطَعُواْ أَیْدِیَهُمَا جَزَاء بِمَا کَسَبَا نَکَالاً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ * فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللّهَ یَتُوبُ عَلَیْهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ » ( 38-39 مائده )
” دست مرد دزد و زن دزد را، به کیفر عملى که انجام داده‏اند، بعنوان یک مجازات الهى، قطع کنید! و خداوند توانا و حکیم است. اما آن کس که پس از ستم کردن، توبه و جبران نماید، خداوند توبه او را مى‏پذیرد؛ (و از این مجازات؛ معاف مى‏شود، زیرا) خداوند، آمرزنده و مهربان است.” و« قَالُواْ جَزَآؤُهُ مَن وُجِدَ فِی رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ کَذَلِکَ نَجْزِی الظَّالِمِینَ » (75یوسف). “گفتند: «هر کس (آن پیمانه) در بارِ او پیدا شود، خودش کیفر آن خواهد بود؛(و بخاطر این کار، برده شما خواهد شد؛) ما این‏گونه ستمگران را کیفر مى‏دهیم.”
غصب یکی دیگر از نمونه های ظلم مالی است که از آن و مشتقات آن بجز در آیه 79 کهف وارد نشده است « أَمَّا السَّفِینَهُ فَکَانَتْ لِمَسَاکِینَ یَعْمَلُونَ فِی الْبَحْرِ فَأَرَدتُّ أَنْ أَعِیبَهَا وَکَانَ وَرَاءَهُم مَّلِکٌ یَأْخُذُ کُلَّ سَفِینَهٍ غَصْبًا ». و آن در مورد پادشاه ظالمی بود که به علت قدرتی که داشت کشتی های سالم را با زور و غلبه مصادره و غصب می نمود . و میتوان آنرا در زیر آیه (یاایها اللذین آمنوا لاتاکلوا اموالکم بینکم بالباطل) قرار داد .
از جمله مالهایی که دست یابی به آن برای خوردن ظالمانه آسان است مال یتیم می باشد که ممکن است کسانی که متولی امور ایتام هستند یا دیگران مرتکب این ظلم بشوند : « وَابْتَلُواْ الْیَتَامَى حَتَّىَ إِذَا بَلَغُواْ النِّکَاحَ فَإِنْ آنَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَیْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلاَ تَأْکُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن یَکْبَرُواْ وَمَن کَانَ غَنِیًّا فَلْیَسْتَعْفِفْ وَمَن کَانَ فَقِیرًا فَلْیَأْکُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَیْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُواْ عَلَیْهِمْ وَکَفَى بِاللّهِ حَسِیبًا (6) ، وَآتُواْ الْیَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلاَ تَتَبَدَّلُواْ الْخَبِیثَ بِالطَّیِّبِ وَلاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِکُمْ إِنَّهُ کَانَ حُوبًا کَبِیرًا (2) ، إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوَالَ الْیَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَیَصْلَوْنَ سَعِیرًا (10) » ( نساء/10،2،6 ). « وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْیَتِیمِ إِلاَّ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّى یَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْؤُولاً » (34 اسراء ). ” و به مال یتیم، جز به بهترین راه نزدیک نشوید، تا به سر حد بلوغ رسد! و به عهد (خود) وفا کنید، که از عهد سؤال مى‏شود.”
نوع دیگر از ظلم مالی رشوه می باشد . « وَلاَ تَأْکُلُواْ أَمْوَالَکُم بَیْنَکُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُکَّامِ لِتَأْکُلُواْ فَرِیقًا مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ » ( 188بقره) “و اموال یکدیگر را به باطل (و ناحق) در میان خود نخورید! و براى خوردن بخشى از اموال مردم به گناه، (قسمتى از) آن را (به عنوان رشوه) به قضات ندهید، در حالى که مى‏دانید (این کار، گناه است)”
آیه از ظلم مالی به طور عام نهی کرده است که شامل تحریم خوردن اموال از راههای غیر مشروع مانند دزدی ، غصب ، خوردن مال یتیم به ظلم ، ربا ، رشوه وغیره می شود . سپس یکی از راههایی که بوسیله آن خوردن اموال با ظلم را مباح قرار می دادند ، از این عموم خاص کرد « و تدلوا بها الی الحکام لتاکلوا فریقاً من اموال الناس …تعملون » که رشوه می باشد . و منظور آیه این است که نباید به وسیله مالی که به حاکم داده می شود تا به نفع او حکم کند به دیگری ظلم کند و حرام است . هم برای رشوه دهنده زیرا چیزی را به نا حق از آن خود کرده ، و هم رشوه گیرنده که حکم به باطل نموده و یا حق دیگری را از او گرفته است . پیامبر فرموده اند : { لعن الله الراشی و المرتشی }
رشوه همانطور که در مال است می تواند در منصب ومقام یا مصلحت دیگری از مصالح پست دنیوی باشد . ظلمهای دیگری از جمله ظلم از طریق حاکمان ، و ظلم با قسم دروغ زیر این آیه قرار می گیرند . . همچنین کسی که زمین خواری می کند ، و کسی که راه را بر مردم می بندد تا با گرفتن مال انها رعب و وحشت ایجاد کند و امنیت را از جامعه سلب کند شامل ظلم مالی می باشد و عذاب آنها همان است که در آیه ذکر شده است .
2-3-2-3- ظلم به ناموس و شخصیت
این ظلم به صورتهای مختلفی از جمله فعلی مانند زنا و لواط انجام می گیرد :« وَرَاوَدَتْهُ الَّتِی هُوَ فِی بَیْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَیْتَ لَکَ قَالَ مَعَاذَ اللّهِ إِنَّهُ رَبِّی أَحْسَنَ مَثْوَایَ إِنَّهُ لاَ یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ » (یوسف/23 ). “و آن زن که یوسف در خانه او بود، از او تمنّاى کامجویى کرد؛ درها را بست و گفت: «بیا (بسوى آنچه براى تو مهیاست!)» (یوسف) گفت: «پناه مى‏برم به خدا! او [= عزیز مصر] صاحب نعمت من است؛ مقام مرا گرامى داشته؛ (آیا ممکن است به او ظلم و خیانت کنم؟!) مسلّماً ظالمان رستگار نمى‏شوند.” و « وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ کَانَ فَاحِشَهً وَسَاءَ سَبِیلاً » (اسرا/32). ” و نزدیک زنا نشوید، که کار بسیار زشت، و بد راهى است.” و لواط : «عنکبوت/31» و « وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَهَ مَا سَبَقَکُم بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِّن الْعَالَمِینَ * إِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَهً مِّن دُونِ النِّسَاء بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ » (اعراف/80-81 ) و « أَتَأْتُونَ الذُّکْرَانَ مِنَ الْعَالَمِینَ * وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَکُمْ رَبُّکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ » (شعرا/165-166 ). ” آیا در میان جهانیان، شما به سراغ جنس ذکور مى‏روید (و همجنس بازى مى‏کنید، آیا این زشت و ننگین نیست؟!*- و همسرانى را که پروردگارتان براى شما آفریده است رها مى‏کنید؟! (حقّاً) شما قوم تجاوزگرى هستید.”
فصل سوم