تعریف حق زارعانه:/پایان نامه درباره حق زارعانه

تعریف حق زارعانه

حق کارافه یا حق زارعانه متکی بر عرف و در نتیجه تابع عناوینی است که در مناطق مختلف به کار برده می شوند و از این حیث شاید تصور شود که از این حق باید تعاریف متکثری ارایه گردد ،اما باید گفت ماهیت این حق با وجود برخی تفاوت ها یکتا است و در نتیجه تعریف یکی از آنها بر سایر موارد نیز قابل حمل است . کارافه تعبیری است که اختصاص به مناطق شمالی کشور دارد و از آنجا که تعابیر مشابه این عنوان غالباً بر حسب منطقه ای معین فرق می کند؛ واژه های عمومی و رایج نیستند تا بتوان در فرهنگ های فارسی و لغتنامه ها به دنبال معنا یا معانی آنها بود. لیکن فرهنگ های فارسی برخی از اصطلاحات معادل حق کارافه از جمله حق یا حقوق زارعانه، حق کشت زراعی، حق نسق و سایر اصطلاحات متعارف در عرفهای گوناگون تعریف نموده اند. البته در برخی از مکان ها حق گاوبندی را نیز معادل حق نسق زراعی عنوان نموده اند که به نظر صحیح نمی رسد؛ زیرا حق گاوبندی هم عرض حق نسق (حق کارافه) قرار می گیرد که با توجه به آنچه در خصوص گاوبند عنوان گردیده، حق متعلق به گاوبند حقی است که مع الواسطه برای وی ایجاد می گردد و وی صرفاً تأمین کننده سرمایه منقول زراعت بوده است ،در حالی که با توجه به آنچه که در خصوص حق نسق یا حق کشت زراعی گفته می شود این حق ناشی از رابطه مستقیم زارع با زمین زراعی می باشد به این جهت که در نتیجه فعالیت بر زمین زراعی، ریشه و منفعت یا ارزش افزوده ای بر روی آن زمین ایجاد می گردد.
درترمینولوژی حقوق کوتاه ترین و ناقص ترین اشاره به حق کارافه به عمل آمده است بدین صورت که آن را دسترنج رعیتی، چم، تبر تراش ، حق اولویت رعیتی ، حق ریشه و حق آب و گل و معادل حقوق زارعانه قرار داده است و در چاپ دیگر از همین کتاب آن را صرفاً مرادف به حق – دسترنج رعیتی پنداشته است. [1] بنابراین کارافه یا حق زارعانه، نسق، گاوبندی، دستارمی، دسترنج رعیتی و حق آب و گل نیز گفته می شود ، منابع حق زارعانه (کارافه)، مستنداتی هستند که به لحاظ ماهوی شرایط و آثار، این حق را تعیین کرده اند و از نظر شکلی و در مقام حل اختلاف، قاضی ملزم است حداقل به یکی از آنها استناد نماید. منظور از منابعی که به جنبه های ماهوی و شکلی حق کارافه شکل داده اند، منابع الزام آور هستند والا منابع ارشادی هر چند در تکمیل مباحث مربوط به این حق در عالم واقع موثرند اما قدرت الزام آوری ندارند.  .

 بند اول : تعریف لغوی حق زارعانه

از مراجعه و ملاحظه در کتاب های لغت فارسی تعریفی از کلمه (حق زارعانه)مشاهده نشده است،اما برخی از اصطلاحات معادل حق زارعانه از جمله (حق دست دارمی)و حق گاوبندی تعریف شده است .
– در لغت نامه دهخدا در تعریف(دست درامی،دستارمی،حق ریشه)حق اعیانی در زمین زراعی ،نوعی تملک است در نواحی شمال ایران(مازنداران و غیره)بدین سان که کسی زمین را از دیگری می گیرد و درآن باغ یا آبادی دیگری احداث می کند حق الارض به مالک اصلی می پردازد. [2]
– مرحوم دهخدا در معنی گاوبندی بیان نموده است حقی که بعضی در املاک دیگران دارند که به موجب آن می توانند به نفع خود و مقداری از اراضی آن را همه ساله زراعت کنند و بهره بردارند. زارع در دهی که مالک او دیگری است با اجازه صاحب ده،عمل آنکه مجازاست در قسمتی از ملک دیگری با ادای حقی زراعت کند و بهره بردارد. [3]
– در فرهنگ فارسی معین در تعریف حق گاوبندی آمده است حقی که در ملک دیگری بدست آورندو به موجب آن می توانند به نفع خود مقداری از اراضی آن را همه ساله زراعت کنند و بهره بردارند و این عمل با اجازه مالک صورت می گیرد. [4]

بند دوم : تعاریف موجود در قوانین موضوعه

– هیات وزیران در تبصره 1 بند الف از ماده اول تصویب نامه 18/11/1341 راجع به قانون اصلاحات اراضی حق زارعانه را چنین تعریف نموده است :حق زارعانه عبارتست از حق ریشه و بهای شخم و کود و ارزش زحماتیکه زارع برای آباد کردن زمین متحمل شده است. [5]
– در آیین نامه قانون ابطال اسناد فروش رقبات آب و اراضی موقوفه مصوب 1363 هیات وزیران حق نسق زارعانه را یکی از حقوق مکتسبه متصرف دانست و در تعریف آن بیان شده است :حقوق مکتسب متصرف عبارتست از هرنوع حقی که به نحوی ازانحا برای متصرف تحت شرایط قانونی معین حاصل شده است ،از قبیل مالکیت اعیان،تحجیر،حق کسب و پیشه،حق نسق زارعانه،حفرچاه،غرس اشجارو غیره. [6]
[1] – محمد جعفر جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق، پیشین، ص535
[2] – علی اکبر دهخدا، لغت نامه، آنندراج، ویرایش جدید، 1377، ذیل کلمه گاوبندی و دستارمی، ص 142.
[3] – همان.
[4] – محمد معین، فرهنگ لغت نامه فارسی، انتشارات امیرکبیر، ص402.
[5] – به نقل از محمد جعفر جعفری لنگرودی، پیشین، ص235.
[6] – محمد جعفر جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق، ص235.
لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:
بررسی حق زارعانه در قوانین موضوعه و منابع فقهی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *