تحقیق درمورد متون ادبی عربی و دنیا و آخرت

دانلود پایان نامه
_ بیان حالت در حرف جر «فی»:
نحن فی أرض فارس فی سرور
ذاالصباح الذی نری میلاده
( متنبی، همان: 400 )
در این بیت، حرف جر «فی» بیانگر حالت فاعل – نحن – در اثنای وقوع فعل محذوف “نعیش” می باشد؛ شاعر، به شیوه ی مبالغه، سرور و شادکامی را به منزله ی ظرفی گرفته است که آن ها را احاطه نموده به گونه ای که در شادی و سرور، غوطه ورند.
_ معادل آن در حرف اضافه ی «در» :
تا به گیسوی تو دست ناسزایان نرسد
هر دلی در حلقه ای در ذکر یا رب یا رب است
( حافظ، همان: 22)
در این بیت، حرف اضافه ی «در»، بیانگر حالت فاعل –هر دلی– در اثنای وقوع فعل –محافظت از گیسوی یار– می باشد؛ شاعر با آوردن حرف «در» بر سر “ذکر یارب یارب”، در حقیقت، این ذکر را به منزله ی ظرفی گرفته است که دلها را در خود غرق کرده و احاطه نموده است؛ شاعر با به کار بردن حرف «در»، حالت آن ها را بیان می کند که پیوسته و خالصانه مشغول دعا و التماس به درگاه خداوند هستند.
تا کنون از پنج دلالت مشترک میان دو حرف «فی» و «در» سخن به میان آمد؛ در ادامه، وجوه اختلاف این دو خواهد آمد.
3-2-6-2-معانی غیر مشترک موجود در حرف جر «فی»
دلالت هایی که در حرف جر «فی» وجود دارد اما حرف اضافه ی «در» فاقد آن می باشد؛ از آن جمله:
3-2-6-2-1-استعلا
کاربرد حرف «فی» در معنای استعلا، اندک به چشم می خورد؛ از این رو به دلیل استعمال نادر این معنا از تقسیم آن به استعلای حقیقی و مجازی صرف نظر می شود؛ از این رو به نمونه ای از آن که تقریبا در بیشتر کتاب های بلاغی و صرفی و نحوی آورده شده است، اشاره می شود:
*و لأُصَلَّبنّکُم فی جذوع النخل * (طه: 71)
این جمله در این آیه ی شریفه، از زبان فرعون در خطاب به ساحرانی می باشد که در برابر حضرت موسی تسلیم شده بودند؛ حرف جر «فی» به معنای «علی» بکار می رود؛ از این رو گفته می شود که مفید معنای استعلا می باشد.
در سراسر این جمله، خشم و تهدید موج می زند؛ فرعون برای تخویف بیشتر ساحران، از حرف «فی» استفاده کرده است چرا که حرف «فی» در قالب معنای اصلی اش بدترین شکل به دار آویختن را به تصویر می کشد؛ از آن جا که درخت خرما دارای شاخه هایی با برگ هایی سرسوزنی و خارهایی خطرناک می باشد؛ فرعون برای تهدید بیشتر ساحران، حالت به دار آویختن آن ها را طوری به تصویر می کشد که خارها و تیغ های خطرناک در بدن آن ها فرو می رود به گونه ای که تنه های درختان خرما به مثابه ظرفی می شود که آن ها را در خود جای می دهد.
3-2-6-2-2-مقایسه
مصدر ثلاثی مزید عربی ( باب مفاعله ) از ریشه ی (ق ی س) در لغت به معنای « مقایسه کردن » می باشد و از آن جا که این باب از یک رابطه ی دوسویه حکایت می کند، در اصطلاح به معنای « در مقابل قرار دادن دو چیز و مقایسه کردن آن دو با هم » می باشد؛ این چنین دلالتی از حرف اضافه ی «از» در زبان فارسی دیده نشده است اما در میان متون ادبی عربی این دلالت از حرف جر «فی» وجود دارد؛ مانند:
*فما مَتاع الحیاه الدنیا فی الآخره إلّا قلیل * (توبه: 38)
{متاع زندگی دنیا در برابر آخرت، جز اندکی نیست.}
در این آیه ی شریفه، خداوند در مقام مقایسه ی زندگی دنیا و آخرت، پرداخته است و حرف جر «فی» را در افاده ی این معنی آورده است؛ از یک سو، دنبا را به کالای ناچیزی تشبیه کرده است و از سوی دیگر، مجرور «فی»-الآخره– را به منزله ی ظرفی گرفته است که این کالای ناچیز را در خود گنجانیده است، به گونه ای که این کالای کوچک در آن گم و ناپدید می شود و به چشم نمی آید؛ و از این تشبیه و مانند کردن ها هدف خاصی را دنبال نموده است؛ خداوند با قرار دادن متاع ناچیز دنیا در برابر آخرت به مؤمنین هشدار می دهد، به همان کسانی که به زندگی دنیا در برابر آخرت راضی شده اند.
3-2-6-2-3-مصاحبت
*فخرج علی قومه فی زینته* (قصص: 79)