تحقیق درمورد قرآن کریم و زبان عربی

دانلود پایان نامه
مانند:
تَرقَّ من الدنیا إلی أی غایه
سموت إلیها و المنایا وراءها
(أبوالعتاهیه، همان: 18)
{از دنیا به سوی هر هدفی پیش رفتی و به سمت آن ها اوج گرفتی؛ در حالی که مرگ ها در پشت این هدف ها نهفته اند.}
در این بیت، حرف جر «من» مفید ابتدای غایتی است که بر مکان دلالت دارد( از دنیا بالا رفتن) که منظور شاعر پیمودن یک غایت مادی می باشد. از آن جا که این مسیر و غایت، یک مسیر شناخته شده و مألوف در عالم خارج نیست و تنها با عقل قابل دریافت می باشد، بر آن غایت مجازی اطلاق می گردد.
و معادل آن – غایت عقلی مکانی در حرف « از»:
به یزدان هر آن کس که شد ناسپاس
به دلش اندر آمد ز هر سو هراس
(فردوسی، همان: 14)
در این بیت، حرف اضافه «از» با قرار گرفتن در مقابل حرف اضافه ی «به» که مفید معنای انتهای غایت می باشد، ابتدای غایتی ( از هر سو هراس آمدن به دل وی ) را به تصویر می کشد که در عالم واقع، قابل ادراک حسی نمی باشد هر چند با عقل قابل دریافت است؛ از این رو حرف اضافه ی «از» مفید معنای ابتدای غایت مجازی تلقی می گردد.
_ابتدای غایت زمانی:
که بر ابتدا و آغاز وقوع فعلی در زمان دلالت می کند؛ در زبان عربی بر سر اینکه «من» بر غایت مکانی دلالت داشته باشد یا نه، بین علمای مکتب کوفی و بصری اختلاف است؛ کوفیان و در کنار آن ها برخی دیگر از نحویان نظیر ابن درستویه و اخفش و مبرّد، این دلالت از حرف «من» را می پذیرند به این دلیل که در کتاب خداوند و در احادیث و برخی دیگر از اشعار شعرای عرب زبان، این دلالت از حرف «من» آمده است؛ این در حالی است که اغلب بصریان این را رد می کنند و در این شواهد، حرف «من» را مفید معنای ابتدای غایت در رویدادها می دانند. ( ابن هشام، همان: 320)
به عنوان مثال، این بیت از نابغه:
تُخیرنَ من أزمان یوم الحُلَیمه
إلی الیوم قد جُرِّبنَ کلُّ التجارب
(الذبیانی، 2001: 47)
{از آغاز همه ی زمان ها تا کنون، روز حلیمه برگزیده شده است و در این روز، هرگونه تجربه ای بدست آمده است.}
از دیدگاه بصریان، مجرور حرف «من»، مضافی در تقدیر دارد که بر احداث و رویدادها دلالت می کند نه بر زمان، و تأویل آن « من استمرار یوم حلیمه» می باشد. اما از آن جا که بیشتر علمای نحو بر این دلالت( ابتدای غایت زمانی) اتفاق نظر دارند و شواهد بسیاری نیز از آن در آثار ادبی و فقهی و مذهبی عربی آمده است نمی توان از ذکر آن چشم پوشی نمود .
3-2-1-1-2-1-1-2-ابتدای غایت زمانی
ابتدای غایت حقیقی زمانی:
دلالت حرف جر «من» بر این معنی زمانی است که متمم آن، یک ظرف مألوف و شناخته شده در زبان باشد( مانند: اللیل، النهار، الیوم و …) و هم این که این مسیر و غایت قابل ادراک حسی باشد و صرف ادراک به وسیله ی عقل، کافی نیست؛
مانند این آیه از قرآن کریم:
*لِمسجد أسسٌ علی التقوی من أول یومٍ أحق أن تقومَ فیه * (توبه: 108)
{چرا که مسجدی که روز نخستین بنا شده، سزاوارتر است که در آن -به نماز- بایستی.}