تحقیق درباره منابع تاریخی و محل استقرار


Widget not in any sidebars

در دو تا سه کیلومتری نایین ‌نزدیک‌ کوه کلیزه (که ریزه)‌، ستونی دست‌ساز با طول تقریبی 170 و ارتفاع 60 سانتی‌متر از جنس ساروج1‌ وجود دارد که محلی‌های آنجا به آن حمام جن و پری یا لنگرگاه می‌گویند و این دلیل بندرگاه بودن آن است. اگر این شواهد را بهعنوان ساحل بودن منطقه بپذیریم، باید بگوییم ناخدا‌ها کشتی‌های خود را در آن ستون می‌بستند تا رها نشود. این ستون متعلق به قبل از اسلام است (جامع نایینی، 1383: 37).
به‌نظر می‌رسد وجود کوه کلیزه خود دلیلی بر دریاچه ‌بودن آن منطقه است و این همان دریاچه‌ای است که در شب میلاد حضرت محمد (ص)، خشک شد‌. این دریاچه تا نواحی مرکزی ایران ادامه داشت و نایین بر ساحل آن واقع شده بود. با توجه به وجود رسوبات کویری قرار‌گرفتن لایه‌های خاک بر روی هم آثار خطوط آب بر ارتفاعات مجاور و نقل قول‌های محلی‌ می‌توان به صحت این مطلب‌ پی برد. پژوهش‌های اخیر در دیرینه‌شناسی و ژئولوژی منطقه هم این موضوع را تأیید می‌کند(‌پویا‌، 1368 :22).
با توجه به این مطالب برخی بر این باورند نایین جایی است که در آن نی می‌روید. نام روستای نیستانک در نزدیکی نایین‌ و وجود نیزار‌های بسیار در اطراف جوی‌ها و استخرهای مزارع اطراف نایین و به‌خصوص در کشت‌زارهای بافران از جمله حسین‌آباد و بَداق می‌تواند دلیلی بر این ادعا باشد
(گلی زواره، 1373 :29).
عده‌ای از اهالی نایین این شهر را به «ناهید» یا «آناهیتا»، الهه آب نسبت می‌دهند‌. تا جایی که اطلاعات نگارنده اجازه می‌دهد‌، در هیچ یک از منابعی که به نایین و تاریخ آن پرداخته‌اند، به ریشه این باور به صورت قاطع اشاره‌ای نشده است. با وجود این ابراهیم پاریزی باستانی نایین را با احتیاط به ناهید و آناهیتا منتسب میکند (1363: 285). وجود قلعه دختر در نزدیکی نایین نیز می‌تواند با این باور ارتباطی داشته باشد
(همان‌: 154-259).
برخی از نویسندگان بر این باورند که جزء “نا” در کلمه نایین به معنای “آب” است و نباید آن را از ریشه نی دانست. نایین؛ یعنی، منسوب به آب و هر چه قنات در اطراف آن حفرکنند به آب می‌رسد و کثرت قنات‌ها در اطراف نایین از همین اعتقاد سرچشمه می‌گیرد (مهریار، 1382 : 792). با توجه به کویری‌بودن منطقه و اهمیت آب و همچنین استفاده از آب قنات، این باور نمی‌تواند دور از ذهن باشد. علاوه بر این‌ها، با توجه به قدمت این شهر، وجود باقیمانده آثار و ابنیه دوران ساسانی و نیز شباهت گویش نایینی به گویش پهلوی این نظر اهمیت می‌یابد.
نایین کلمه‌ای عبری و به معنی “جمال” است.‌ گفته می‌شود در جنوب شرقی شهر ناصره
(‌گلی زواره ،1373: 21‌) در فلسطین اشغالی شهری به همین نام وجود داشته است‌ و چون کورش عده‌ای از آن‌ها را به این محل کوچاند‌، این مکان را به یاد موطن اصلی خود نایین نام نهادند. امروزه، به این ناحیه، در فلسطین اشغالی، «نین» می‌گویند. نین شهری بزرگ و دارای حصار بودکه نام آن، در انجیل لوفا، باب 11‌،آمده است‌. این شهر امروز از فراز کوه طور نین به‌خوبی دیده می‌شود (بلاغی، 1369 الف: 7).
مؤلف تاریخ نایین آن را نوآیین می‌داند.؛ چون ساکنین نایین آیینی نو آوردند و نارنج قلعه
(قلعه باستانی نایین) هم در اصل نو‌آیین قلعه بوده است.
روی تعدادی از سکه‌های مربوط به دوره آل بویه، در قرن چهارم هجری، نام نائن (‌ناین‌) حک شده است. با بررسی نام نایین روی این سکه‌ها(‌نائن)، وجه تسمیه‌ای که نایین را منتسب به نائن بن نوح بن سام بن نوح(ع)، یکی از اولاد حضرت نوح میکندصحیح‌تر به‌نظر می‌رسد(احمدی نایینی‌، 1390: 568).
منابع و مدارک گوناگون به شهر‌هایی اشاره کرده‌اند که دارای قلعه‌هایی مانند نارین قلعه بوده‌اند. در مسالک و ممالک اصطخری، از پنج‌ هزار قلعه در شهر‌ها و کوه‌های پارس یاد شده است‌. بنابر‌این، نگهداری آتش، در این قلعه، قبل از اسلام، دور از ذهن نیست (سجادی نایینی‌، 1379: 24). مؤلف تاریخ نایین هم بر این اعتقاد است که شاید در گذشته این قلعه محل نگهداری آتش بوده است (بلاغی، 1369 الف: 13).
به‌نظر می‌رسد نام نایین، بعد از ورود اعراب به ایران، بر این شهر نهاده شده باشد و احتمالاً قبل از آن با نام دیگری شناخته می‌شد. بعید نیست که نام نایین (نائین) از کلمه نار به معنی “آتش” گرفته شده باشد که با گذشت زمان نارین به نایین تبدیل شده است. وجود قلعه‌ای به نام نارین قلعه(قلعه‌ای که آتشگاه هم بوده) ‌در شهر میبد هم این تفکر را تقویت می‌کند.
به هر حال، با توجه به تعدد مساجد قدیمی، نایین در منابع مختلف با اسامی قصبه طیبه، مدینه‌الصفا، شهر عرفا، دارالعرفان و شهر مساجد معرفی شده است‌. بدیهی است که این اسامی بر رونق و اهمیت مذهب و فرهنگ در گذشته این شهر دلالت دارد.
3- 3. تاریخ شهر نایین
3-3-1. تاریخ شهر نایین( قبل از اسلام)
بر پایه منابع تاریخی، ایالت پارس از ایالت‌های قدیمی ایران و محل استقرار تشکیلات اداری پادشاهان هخامنشی بود. با ورود اسلام، این ایالت همانند دوره ساسانیان به پنج کوره (‌استان) تقسیم شد و هر کوره شامل چند ناحیه بزرگ و کوچک بود‌. کوره اصطخر بزرگترین کوره فارس بود و ناحیه یزد‌، بزرگ‌ترین ناحیه اصطخر به‌شمار می‌رفت و شهر‌های مهم آن کِثَه (‌‌Kesa)‌، فَهرَج (Fahraj‌) و نایین (Naiin‌) بود(سلطانزاده‌، 1374: 27). تاریخ دقیق شهر را کسی به‌درستی نمی‌داند ولی بر اساس شواهدی که در محل موجود است، می‌توان به قدمت قبل از اسلام آن پی برد.
بنابر‌این نایین یکی از شهرهای ایران در دوره باستان و یکی از ولایت‌های پنج‌گانه استان (کوره‌) فارس، پایتخت هخامنشیان بود. گروهی از اقوام آریایی که به ایران آمدند،در این منطقه ساکن شدند.
تاریخ شهرنایین با تاریخ دو شهر کهن و تاریخی اصفهان و یزد در ارتباط است. این شهر در دوره‌های مختلف به دو ایالت یزد و اصفهان تعلق داشته‌ و در هر دوره به‌سبب‌ لزوم‌ روابط اداری‌، سیاسی و حکومتی تأثیرات فرهنگی متفاوتی از این دو شهر پذیرفته است (خودداری نایینی، 1388 : 11).
بنای اولیه یزد را به یزدگرد دوم ساسانی نسبت می‌دهند. میبد و عقدا که هر دو بر سر راه کویری یزد به نایین قرار گرفته‌اند، در همان دوران بنا شده‌اند. در آن زمان یزد نام ناحیه‌ای بود که به مرکز آن کِثَه(Kesa) می‌گفتند (صفی‌نژاد، 1383: 12). به‌سبب ابهامی که در واژه کثه‌ وجود دارد‌، لازم است توضیحاتی در‌باره آن داده شود: