تحقیق درباره تعریف اصطلاحی تقیّه و بررسی مفهوم تقیّه


Widget not in any sidebars

ابن منظور می‌نویسد: «تقیّه» یک واژه عربی بوده که از ریشه «وقی» به معنای صیانت و نگه‌داری، گرفته شده است. خلاصه کلام ابن منظور عبارت است از: وقی: و قاه الله وقیا و وقایهًو واقیهً: صانَه… و قاه الله وقایه، بالکسر ای حفظهُ…و قد توقیت و اتّقیت الشئَ و تقیته اتقیّه تُقی و تقیّه و تقاء: حَذرتُهُ و الاسم التقوی، قوله تعالی« إِلَّا أَن تَتَّقُواْ مِنْهُمْ تُقَاهً »
«تقاه» یجوز اَن یکون مصدرا و اَن یکون جمعاً و المصدر اجود لِان فی القرائه الاخری: الّا اَن تَتّقُوا منهم تقیَّهً، و فی التهذیب عن ابن الاعرابی التقاهُ و التقیّه و التقوی و الاتقاء کلّهُ واحد. و فیروز آبادی می‌نویسد: اتّقیت الشئَ و تقیتُهُ اتقیّه و اتقیّه تُقئً و تقیّهً و تِقاءً ککساءٍ حَذرتُهُ و الاسم التقوی
و سعید الخوری می‌نویسد: توقّاه توقیا و اتَّقاه اِتّقاءً: حَذِرهُ وَ خافَه و اصل اتَّقی، اوتقی قلبت الواو تاءً و ادغمت
شیخ انصاری گوید: التقیّه اسم لِاتّقی، یَتّقی، و التاء بدل عن الواو کما فی التُّهمه( وهمه) و التُّخمه(وُخمه)
آیه الله خویی«ره»: می‌نویسد: انَّ التقیه مصدر تقی یتقی و الاسم التقوی و هی ماخوذ من الوقایه و تاءها بدل من الواو بمعنی الصیانه و التحفّظ عن الضرر
2- بررسی مفهوم تقیّه:
طبق بیان شیخ انصاری تقیّه اسم مصدر و از فعل ثلاثی مزید باب افتعال، مشتق شده است و از نظر آیه الله خویی تقیّه مصدر و ثلاثی مجرد است.
بنابراین تقیّه، هم از جهت ریشه اشتقاق و ثلاثی مجرد یا مزید بودن و هم از جهت مصدر و یا اسم مصدر بودن، مورد اختلاف است و حال آنکه تقیّه از جهت لفیف مفروق بودن و تبدیل واو به تاء، شدن اختلاف نظر مشاهده نمی‌شود.
3- جمع‌بندی
با بررسی نظریه‌های بزرگان اهل لغت بدست می‌آید:
3-1 منشأ اشتقاق و ریشه تقیّه هر دو احتمال «اتقی، یتقی(باب افتعال)» و تقی-یتقی ثلاثی مجرد صحیح باشد.
3-2 تقیّه در لغت به عنوان مصدر آمده است. اگرچه ممکن است در استعمالات به صورت اسم مصدر نیز به کار رفته باشد مانند ظاهر برخی از روایات مثل: التقیّه ترس المؤمن… «خود نگه‌داری سپر مومن است»
3-3 معنای تقیّه، با توجه به اینکه تقیّه از ریشه «وقی و وقایه» مأخوذ است به معنای صیانت و حفظ و نگهداری باشد.
3-4 اینکه برخی از فرهنگ نویسان فارسی زبان آن را به معنای «پرهیز کردن و پنهان کردن» و «خودداری» معنا کرده‌اند، به نظر می‌رسد صحیح نباشد.
اگر چه در عربی هم گاهی تقیّه به حذر و خوف تفسیر شده است که البته ممکن است لازمه صیانت خوف و ترس باشد.
استاد شهید مطهری«ره» این اشتباه در ترجمه را در بحث تقوا متذکر شده و بعد از آن که لغت«وقی» را به معنای حفظ و صیانت، ترجمه کرده است چنین فرموده:
معنای تقوا ترس و یا پرهیز و اجتناب نیست، بلکه چون دیده شده که لازمه صیانت خود از چیزی، ترک و پرهیز است و هم چنین غالبا صیانت و حفظ نفس از اموری، ملازم است با ترس از آن امور، چنین تصور شده که این ماده مجازاً در بعضی از موارد به معنای پرهیز و دربعضی دیگر به معنای خوف و ترس استعمال شده است.
4- تعریف اصطلاحی تقیّه
برای مفهوم اصطلاحی تقیّه تعاریف متعددی از ناحیه علمای شیعه و سنّی ارائه شده است و ما به عنوان نمونه، به چند مورد آن اشاره می‌کنیم:
4-1 تعریف اصطلاحی تقیّه« از دیدگاه امامیّه»
4-1-1 شیخ مفید متوفی(413) فقیه و متکلم قرن پنجم و از چهره‌های درخشان شیعه در رابطه با تعریف تقیّه فرموده است: التقیّه کتمان الحق و ستر الاعتقاد فیه و مکاتمه المخالفین و ترک مظاهرتهم بما یعقب ضرراً فی الدین و الدّنیا»