تأثیرپذیری و قرآن کریم

دانلود پایان نامه

عملیات بینامتنی: این آیه و آیات ما قبل و ما بعد آن در مقام اثبات رسالت و نبوّت رسول خدا(ص) است و این آیه در حکم مقدمه و زمینه چینی برای ذکر این مطلب است که رسول خدا(ص) فرستادهای است که عیسی(ع) به آمدن او بشارت داده و خدا او را با هدایت و دین حق گسیل داشته و دین او نوریست که مردم به وسیلهی آن به سعادت راه مییابند. شاعر ما عبدی کوفی با ذکر نام قرآنی پیامبر اکرم(ص)، شعر خویش را مزیّن کرده است. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر شاعر با کلام وحی از نوع علم یا شخصیت میباشد.
روابط بینامتنی اشعار دیکالجن الحمصی با آیات قرآن کریم و احادیث


الف) روابط بینامتنی با قرآن کریم
متن حاضر:
إِنَّا إِلَی اللهِ رَاجِعُونَ عَلَی
سَهوِ اللَّیَالِی وَ غِفلَهِ النَّوبِ
(دیکالجن،1412هـ :38)
ترجمه: ما به سوی خداوند بازمیگردیم و مرگ برای ما حتمی است، خواه سختیها و تاریکیهای به ما روی آورده باشد خواه ما را فراموش کرده باشد.
متن غایب:
الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَهٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعونَ (بقره /۱۵6).
ترجمه: همان کسانى که چون مصیبتى به آنان برسد مى‏گویند ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مى‏گردیم.
عملیات بینامتنی: شاعر در این فراز از شعر خویش اشاره دارد به آیهی 156 از سورهی بقره، مبنی بر این که در این آیه خداوند تبارک و تعالی، صابران را معرّفی کرده و میگوید: صابران کسانی هستند که در هنگام مصیبتها و سختیها خود را از آنِ خدا دانسته و بیان میدارند که بازگشتشان به سوی خداست(ر.ک: مکارم شیرازی، ج1: 531-527). شاعر در این قصیده به مدح علی(ع) پرداخته و فضایل بیشمار آن حضرت را بیان میکند و از روز شهادت ایشان سخن به میان میآورد. در این بیت از قصیده، دیکالجن از سختیها و مصیبتها سخن گفته و از شهادت علی(ع) به عنوان یکی از این مصیبها یاد میکند. همهی مخلوقات را از آنِ خدا دانسته و بازگشتشان را به سوی خدا میداند. بنابراین دیک الجن در این فراز از شعر خود با تکیه و استناد به آیات قرآنی به طور زیبا و کاملاً آگاهانه از متن آیه برای بیان مقصود خویش بهره برده است. رابطهی بینامتنی این بیت از شعر شاعر، هم از نوع نفی جزیی بوده؛ چرا که کلمات کلیدی موجود در متن حاضر «إِنَّا، الله و رَاجِعُون» تأیید کنندهی این امر است که متن حاضر با تأثیرپذیری کاملاً آگاهانه از متن غایب بهره گرفته، و هم از نوع نفی متوازی بوده؛ چرا که شاعر به طور زیبایی مضمون آیه را در این بیت از شعر خویش به کار بسته است.
متن حاضر:
قَمِیصُکَ وَ الذُّنُوبُ تَجُولُ فِیهِ
شَبِیهُ قَمِیصِ یُوسُفَ حِینَ جَاؤُوا
وَ قَلبُکَ لَیسَ بِالقَلبِ الکَئِیبِ
عَلَی لَبَّاتِهِ بِدَمٍ کَذُوبِ
(دیکالجن،1412هـ :43)
ترجمه: پیراهن تو در حالیکه اشک در آن میچرخد، یعنی از اشک خیس شده است و در حالیکه قلبت از حزن و اندوه خالی است، شبیه به پیراهن یوسف است، آن هنگام که برادرانش با پیراهن آغشته به خونی غیر از خون یوسف آمدند.
متن غایب:
وَجَآؤُوا عَلَى قَمِیصِهِ بِدَمٍ کَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنفُسُکُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِیلٌ وَاللّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ ﴿یوسف /۱8).