تأثیرپذیری و اهل بیت(ع)

دانلود پایان نامه

(کمیت،1406هـ : 65)
ترجمه: اگر چنین است که خلافت برای هیچ قبیلهای سزاوار نیست، پس نزدیکان و خویشان، محق تر و نزدیک تر به آن هستند.
متن غایب:
وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ إِن کُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللّهِ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا یَوْمَ الْفُرْقَانِ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللّهُ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ﴿انفال/۴۱﴾
ترجمه: و بدانید که هر چیزى را به غنیمت گرفتید، یک پنجم آن براى خدا و پیامبر(ص) و براى خویشاوندان [او] و یتیمان و بینوایان و در راه ‏ماندگان است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدایى [حق از باطل] روزى که آن دو گروه با هم روبرو شدند نازل کردیم ایمان آورده‏اید و خدا بر هر چیزى تواناست.
عملیات بینامتنی: این آیه در حقیقت بازگشت به همان مسألهی غنائم است. در آغاز آیه میفرماید: «و بدانید هرگونه غنیمتی نصیب شما میشود یک پنجم آن، از آنِ خدا و پیامبر(ص) و ذى القربى (امامان اهل بیت(ع)) و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه (از خاندان پیامبر) میباشد» و براى تأکید اضافه میکند: که «اگر شما به خدا و آنچه بر بندهی خود در (روز جنگ بدر) روز جدایی حق از باطل، روزى که دو گروه مؤمن و کافر در مقابل هم قرار گرفتند، نازل کردیم ایمان آوردهاید» باید به این دستور عمل کنید و در برابر آن تسلیم باشید»، و در پایان آیه اشاره به قدرت نامحدود الهی کرده، میگوید: «و خدا بر همه چیز قادر است»، یعنى با این که در میدان بدر از هر نظر شما در اقلیت قرار داشتید و دشمن ظاهراً از هر نظر برتری چشمگیری داشت خداوند قادر توانا آنها را شکست داد و شما را یاری کرد تا پیروز شدید. این آیه گرچه در ضمن آیات جهاد وارد شده ولی مفهوم وسیعی دارد و میگوید: هر درآمدی از هر موردی عاید شما شود که یکی از آنها غنایم جنگی است خمس آن را بپردازید. منظور از سهم خدا چیست؟ ذکر سهمی برای خدا به عنوان «لِلّهِ» به خاطر اهمیت بیشتر روی اصل مسألهی خمس و تأکید و تثبیت ولایت و حاکمیت پیامبر(ص) و رهبر حکومت اسلامى است، یعنى همان گونه که خداوند سهمی برای خویش قرار داده و خود را سزاوارتر به تصرف در آن دانسته است پیامبر(ص) و امام(ع) را نیز به همان گونه، حق ولایت و سرپرستى و تصرف داده، وگرنه سهم خدا در اختیار پیامبر(ص) قرار خواهد داشت و در مصارفى که پیامبر(ص) یا امام(ع) صلاح میداند صرف میگردد، و خداوند نیاز به سهمی ندارد (ر.ک: مکارم شیرازی، 1361ش، ج7: 185-164؛ زمخشری، 1407هـ، ج2: 223-221). رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت با کلام وحی از نوع نفی جزیی میباشد؛ مبنی بر اینکه کلمهی کلیدی موجود در متن حاضر «ذَوِی القُربَی»، تأییدکنندهی این مطلب است که متن حاضر با تأثیرپذیری کاملاً آگاهانه از متن غایب بهره گرفته است.
متن حاضر:
أَلَم تَرَنِی مِن حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ
أَرُوحُ وَ أَغدُوا خَائِفاً أَتَرَقَّبُ
(کمیت،1406هـ : 75)
ترجمه: آیا نمیبینی که به جهت دوستی خاندان پیامبر(ص)، صبح و شام را به ترس میگذرانم و همیشه مراقب احوال خویشم.
متن غایب:
فَأَصْبَحَ فِی الْمَدِینَهِ خَائِفًا یَتَرَقَّبُ فَإِذَا الَّذِی اسْتَنصَرَهُ بِالْأَمْسِ یَسْتَصْرِخُهُ قَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّکَ لَغَوِیٌّ مُّبِینٌ ﴿القصص/ ۱۸﴾.
ترجمه: صبحگاهان در شهر بیمناک و در انتظار (حادثه‏اى) بود ناگاه همان کسى که دیروز از وى یارى خواسته بود (باز) با فریاد از او یارى خواست موسى به او گفت: به راستى که تو آشکارا گمراهى.
عملیات بینامتنی: حضرت موسی(ع) مخفیانه به سوی مدین حرکت میکند! در اینجا با چهارمین صحنه این سر گذشت پر ماجرا رو برو میشویم. مسألهی کشتن یکى از فرعونیان به سرعت در مصر منعکس شد و شاید نام حضرت موسی(ع) هم در این میان بر سر زبانها بود. در این آیه میخوانیم: به دنبال این ماجرا، حضرت موسی(ع) در شهر، ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه‏ای، و در جستجوی اخبار، ناگهان ـ با صحنه تازه‏اى رو برو شد و دید ـ همان بنى اسرائیلى که دیروز از او یارى طلبیده بود فریاد میکشد و از او کمک میخواهد و با قبطی دیگری گلاویز شده است، اما حضرت موسى(ع) از درِ توبیخ و سرزنش به او گفت: تو به وضوح، انسان جاهل و گمراهی هستی، که نمىخواهى راه رشد و صواب را پیش گیرى ، و این توبیخ بدین جهت بود که او با مردمى دشمنى و مقاتله مى کرد که از دشمنى و کتک کاری با آنان جز شر و فساد برنمیخاست (ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج16: 19-18؛ مکارم شیرازی، 1361ش، ج16: 50). بنابراین کمیت در این فراز از شعر خود از آیات قرآنی تأثیر پذیرفته و از کلمات آن در شعر خود بهره برده است. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت از نوع نفی جزیی است؛ چرا که کلمات کلیدی موجود در متن حاضر «خَائِفاً و أَتَرَقَّبُ» رسیدن به متن غایب را برای مخاطب سادهتر کرده است.
متن حاضر:
فاَعتَتَبَ الشُّوقُ مِن فُؤادِی وَ الـ
إلى السِراجِ المنیرِ أحمد لا
شِّعرُ إِلَی مَن إِلَیهِ مُعتَتَبُ
تَعدِلُنی رَغبَهٌ و لا رَهبُ
(کمیت،1406هـ : 110)