تأثیرپذیری و اهل بیت(ع)

دانلود پایان نامه

وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ ﴿زخرف/۵7).


ترجمه: و هنگامى که (در مورد) پسر مریم مثالى آورده شد، بناگاه قوم تو از آن (سخن) هلهله درانداختند و اعراض کردند.
عملیات بینامتنی: با دقّت در این آیهی مبارک سؤالی پیش میآید که مثلی که در این آیه به آن اشاره شده چه بوده؟ و چه کسی آن را در مورد عیسی بن مریم بیان کرده است؟ طبق گفتهی مکارم شیرازی کلید فهم این سؤالات در خود آیات قرآن نهفته است. دقّت در آیات بعد روشن میسازد که «مثل از ناحیهی مشرکان بوده و در ارتباط با بتها بیان شده است. منظور از مثال همانست که مشرکان به عنوان استهزاء به هنگام شنیدن آیه شریفهی ـ «إِنَّکُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنتُمْ لَهَا وَارِدُونَ »(انبیاء/98) در حقیقت ‏شما و آنچه غیر از خدا مى‏پرستید هیزم دوزخید شما در آن وارد خواهید شد ـ گفتند و آن این بود که عیسى بن مریم نیز معبود واقع شده و به حکم این آیه باید در دوزخ باشد چه بهتر که ما و بتهایمان نیز همسایه عیسى باشیم این را گفتند و خندیدند و مسخره کردند»( مکارم شیرازی، 1361ش، ج21: 96-93). «ابو بصیر از امام صادق(ع) روایت میکند که فرمود: پیامبر(ص) فرمودند: ای علی اگر من از آن نمیترسیدم که مردم همانند عیسی بن مریم(ع) با تو رفتار کنند، در وصف تو کلامی را بیان میکردم که هیچ مسلمانی نبود که مشتی از خاک پایت را به عنوان تبرّک بر نداشته باشد»(ابن شهر آشوب،1411هـ، ج2: 382). عبدی کوفی در این بیت از شعر خویش که در فضایل علی(ع) سروده ایشان را به عیسی بن مریم شبیه دانسته و برای بیان مقصود خویش از کلام وحی و کلام رسول اکرم(ص) سود برده است. بنابراین رابطهی بینامتنی با کلام وحی هم از نوع نفی جزئی است؛ چرا که وجود واژگان کلیدی «صَدَّ و قَوم» خود بیانگر این مطلب است، و هم از نوع نفی متوازی است؛ چرا که شاعر از مضمون آیه نیز در شعر خویش سود برده است.
ب) روابط بینامتنی با احادیث
متن حاضر:
وَ حَدِیثُ عَنِ الأَئِمَّهِ فِیمَا
إِنَّ مَن زَارَهُ کَمَن زَارَ ذُوالعَر
قَد رُوَینَاهُ عَن شُیُوخِ ثِقَاتِ
شِ عَلَی عَرشِهِ بِغَیرِ صِفَاتِ
(الأمین، 1403هـ، ج9: 268)
ترجمه: و روایتی از أئمّه که آن را از بزرگان مورد اعتماد روایت میکنم، ـ مبنی بر این که ـ هر کس علی(ع) را زیارت کند، همچون کسی است که خداوند، صاحب و حاکم جهان هستی را در تاج و تخت خود بدون دستور العمل خاصی زیارت کرده است.
متن غایب:
مَنْ زَارَ عَلِیّاً فَقَدْ زَارَنِی وَ مَن زَارَنِی فَقَد زَارَ اَللهَ وَ مَنْ أَحَبَّهُ فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَبْغَضَهُ فَقَدْ أَبْغَضَنِی (نوری، 1408هـ ،ج10: 213).
ترجمه: امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) نقل میکند که فرمود : هر کس علی (ع) را زیارت کند، مرا زیارت کرده، و هرکس مرا زیارت کند خدا را زیارت کرده است. و هر کس علی (ع) را دوست بدارد مرا دوست داشته، و هر کس بغض او را داشته باشد بغض مرا دارد.
عملیات بینامتنی: شاعر در این دو بیت از قصیدهی خود را که در مدح اهل بیت(ع) سروده است، به مسألهی اهمیت زیارت علی(ع) پرداخته است. این در حالی است که ابیات مذکور از شعر عبدی نشان دهندهی ارادت ویژهی این شاعر بزرگ شیعی به اهل بیت(ع) مخصوصاً حضرت علی(ع) میباشد، که در این دو بیت با بیان کلامی از پیامبر اکرم(ص) در قالب سخنی منظوم و زیبا، اهمیت بالای ولایتمداری را بیان میکند، مبنی بر این که هر کس با دیدن علی(ع)، رسول اکرم(ص) را زیارت کرده و در واقع خداوند تبارک و تعالی را زیارت کرده است. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر عبدی با کلام نبی اکرم(ص) هم از نوع نفی جزئی بوده؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر « مَن، زَارَهُ و زَارَ » تأییدکنندهی این امر است که متن حاضر با تأثیرپذیری کاملاً آگاهانه از متن غایب بهره گرفته است، و هم از نوع نفی متوازی بوده؛ چرا که از مضمون کلام نیز استفاده نموده است.
متن حاضر:
أَنتَ فُلکُ النَّجَاهِ فِینَا وَ مَا زِلـ
ـتَ صِرَاطاً إلَی الهُدَی مُستَقِیمَا
(الأمین، 1403هـ، ج9: 269)
ترجمه: تو در بین ما مردم همچون کشتی نجاتی و همواره راه مستقیم هدایت هستی.
متن غایب: