ایمان به خدا و فرمانبرداری

دانلود پایان نامه

(کمیت،1406هـ :260)


ترجمه: و آن لباس اسماعیل در بین ماست که سالم است و نه چرک است و نه کهنه و مندرس.
متن غایب:
قُلْ آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنزِلَ عَلَیْنَا وَمَا أُنزِلَ عَلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَى وَعِیسَى وَالنَّبِیُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿آل عمران/۸۴﴾.
ترجمه: بگو به خدا و آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط نازل گردیده و آنچه به موسى و عیسى و انبیاى [دیگر] از جانب پروردگارشان داده شده گرویدیم و میان هیچ یک از آنان فرق نمى‏گذاریم و ما او را فرمانبرداریم.
عملیات بینامتنی: در این آیه خداوند به پیامبر(ص) و همه پیروان او دستور مى‏دهد که نسبت به همهی تعلیمات انبیاء و پیامبران پیشین، علاوه بر آنچه بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده ایمان داشته باشند مى‏فرماید: «بگو: ایمان به خدا آوردیم و به آنچه بر ما و بر ابراهیم(ع) و بر اسماعیل(ع) و اسحاق(ع) و یعقوب(ع) و اسباط، نازل شده و آنچه به موسى(ع) و عیسى(ع) و همهی پیامبران از سوى پروردگارشان داده شده است نیز ایمان آورده‏ایم ما در میان آنها فرقى نمى‏گذاریم و ما در برابر او (خداوند) تسلیم هستیم». رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت با توجّه به ذکر نام حضرت اسماعیل(ع)، از نوع علم یا شخصیت میباشد.
روابط بینامتنی اشعار عبدی کوفی با آیات قرآن کریم و روایات
الف) روابط بینامتنی با آیات قرآن کریم
متن حاضر:
أَبُوکُم هُوَ الصَّدِیقُ آمَنَ وَ اتَّقَی
وَ مَا أَکدَی وَ صَدَّقَ بِالحُسنَی
(الأمین، 1403هـ، ج9: 269)
ترجمه: اى خاندان عصمت و طهارت، پدر شما صدیق است، ایمان آورنده و باتقواست پدر شما آن کسى است که اعطا کرد و بخل نورزید و تصدیق کرده است به حسنا.
متن غایب:
فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَی وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى ﴿ لیل/ 6-5﴾.
ترجمه: اما آنکه (حق خدا را) داد و پروا داشت و(پاداش) نیکوتر را تصدیق کرد.
متن غایب:
وَأَعْطَى قَلِیلًا وَ أَکْدَى ﴿ نجم/ ۳۴﴾.
ترجمه: و اندکى بخشید واز باقی امتناع ورزید.
عملیات بینامتنی: شاعر در این فراز از شعر خود اشاره به سوره لیل، آیات 5و6 دارد. مبنی بر این که این آیات در سورهی مذکور در شأن حضرت علی(ع) نازل گردیده است. عبدی در این بیت چنین میگوید: اى خاندان عصمت و طهارت، پدر شما صدیق است همان صدیق حقیقى که «آمن و اتقى» است، ایمان آورده و باتقواست و آن هم حقیقت تقوا. «أعطى و ما أکدى» است پدر شما آن کسى است که اعطا کرد، یعنى مالش را در راه خدا داد، و بخل نورزید و بخشش و جودش کم نبود، و «صدق بالحسنى» و آن شخص صدیق، که پدر شما خاندان است، تصدیق کرده است به حسنا. این کلمات اتقى و اعطى و صدق بالحسنى به همین آیات مورد بحث اشاره دارد. در این بیت معلوم مى‏شود عبدى به این معنا اشاره کرده است که على بن ابیطالب(ع) مردى بود به تمام معنا پارسا و با تقوا، و مردى بود که حقوق الهى را از واجب و مستحب ادا مى‏کرد و کسى بود که حسنا را تصدیق میکرد، یعنى وعدهی نیکوى الهى را باور داشت. از این شعر برمى‏آید که این سوره دربارهی موضوع اعطاى على بن ابیطالب(ع) و تصدیقش به حسنا و عملى که انجام داده است، نازل شده(ر.ک: مکارم شیرازی،1361ش، ج27: 73-69). رابطهی بینامتنی این بیت از شعر عبدی با آیات قرآنی هم از نوع نفی جزیی بوده؛ چرا که واژگان کلیدی چون « اتَّقَى و صَدَّقَ بِالحُسنَى» ذهن مخاطب را به سوی ذهن مخاطب رهسپار میکند و هم از نوع نفی متوازی میباشد؛ مبنی بر این که عبدی از مضمون آیات مذکور برای بیان مقصود پاکش بهره برده و آن را به شکل زیبایی در ضمن ابیات خویش ارائه کرده است.
با دقّت و امعان نظر در این فراز از شعر عبدی میتوان گفت که وی با آگاهی کامل، از آیات قرآن برای بیان مقصود خویش سود برده؛ مبنی بر این که آیهی 33و34 سورهی نجم به ماجرای «عثمان» میپردازد، آن هنگام که او اموال فراوانی داشت و از اموال خود انفاق می‏کرد، یکی از بستگان او به نام «عبدالله بن سعد» گفت: اگر به این وضع ادامه دهی چیزی برای تو باقی نمی‏ماند، عثمان گفت: من گناهانی دارم که می‏خواهم به این وسیله رضایت و عفو الهی را جلب کنم، «عبدالله» گفت: اگر شترِ سواریت را با جهازش به من دهی من تمام گناهانت را به گردن می‏گیرم! عثمان چنین کرد، و بر این قرارداد گواه گرفت، و پس از آن از انفاق خودداری کرد. آیات فوق نازل شد و این کار را شدیداً نکوهش کرد، و این حقیقت را روشن ساخت که هیچکس نمی‏تواند بار گناه دیگری را بر دوش گیرد و نتیجه سعی و تلاش هرکس به خود او می‏رسد و هر کس مسؤول اعمال خویش است(ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج19: 48؛ مکارم شیرازی،1361ش، ج22: 548-547؛ زمخشری، 1407هـ، ج4: 427). شاعر در این بیت از شعر خویش به طور زیبایی از آیهی قرآنی استفاده کرده، و بیان داشته که علی(ع) همچون کسانی نیست که از ترس تمام شدن اموالشان دست از انفاق برمیدارند. رابطهی بینامتنی این بیت با آیهی قرآنی مذکور از نوع نفی کلّی بوده؛ چرا که متن پنهان بازآفرینی شده و متن حاضر به گونهای بر خلاف معنای متن پنهان به کار رفته است.