اهل بیت(ع) و مخاطب

دانلود پایان نامه

متن حاضر:


مَنَاقِبً فِی شُورَی وَ سُورَهِ هَل أَتَی
وَ فِی سُورَهِ الأَحزَابِ یَعرِفُهَا التَّالِی
(الامینی، 1397هـ ،ج2: 310)
ترجمه: فضیلتهایی که در سورههای شوری، هل أتی و احزاب پی در پی معرفی شدهاند.
عملیات بینامتنی: شاعر ما عبدی در این بیت از مناقب اهل بیت عصمت و طهارت سخن میگوید و چنین بیان میکند که سورههای قرآنی پی در پی فضیلتهای ایشان را معرفی میکند. چنین به نظر میرسد که شاعر با ذکر نام سورهها رابطهی بینامتنی از نوع لفظی و واژگانی را صورت داده است؛ چرا که ذهن مخاطب با شنیدن این واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «شوری، هل أتی و الأحزاب»، به سوی قرآن که همان متن غایب است سوق داده میشود.
متن حاضر:
هُم أَهلُ بَیتٍ أَذهَبَ الرِّجسُ عَنهُمُ
وَ أَطلَعَهُم أُفُقُ الهُدَی أَنجُماً زَهرَا
(همان: 311)
ترجمه: خاندانی که خداوند ایشان را از هر پلیدی به دور داشت و آنان را ستارگان فروزان افق هدایت ساخت.
متن غایب:
وَقَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّهِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاهَ وَآتِینَ الزَّکَاهَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا (احزاب /33).
ترجمه: و در خانه‏هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم زینتهاى خود را آشکار نکنید، و نماز برپا دارید و زکات بدهید و خدا و فرستاده‏اش را فرمان برید، خدا فقط مى‏خواهد آلودگى را از شما خاندان (پیامبر) بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.
عملیات بینامتنی: این فراز از شعر شاعر، به آیهی 33سورهی احزاب اشاره دارد. آیهای که در آن جهت صحبت خداوند به همسران پیامبر(ص) میباشد. خطاب به ایشان میفرماید: شما در خانههاى خود بمانید و همچون جاهلیت نخستین در میان جمعیت ظاهر نشوید و اندام و وسائل زینت خود را در معرض تماشاى دیگران قرار ندهید. بدون شک حکم کلی است و هدف از خطاب قرار دادن همسران پیامبر(ص)، برای تأکید بیشتر است. همچنین دستور میدهد که نماز را بر پا دارید، زکات را ادا کنید، و خدا و رسولش را اطاعت نمائید. در پایانِ آیه اشاره به این نکته دارد که، خداوند فقط میخواهد پلیدى و گناه را از شما اهل بیت(ع) دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. اما اینکه مقصود از اهل بیت پیامبر(ص) در اینجا چه اشخاصى مىباشد؟ مکارم شیرازی در تفسیر نمونه چنین آورده است: «در میان مفسرّان گفتگو است بعضى آن را مخصوص همسران پیامبر(ص) دانستهاند، و آیات قبل و بعد را که دربارهی ازواج رسول خدا(ص) سخن میگوید، قرینه این معنى شمردهاند. ولى با توجّه به یک مطلب، این عقیده نفى میشود و آن اینکه ضمیرهائى که در آیات قبل و بعد آمده عموماً به صورت ضمیر جمع مؤنّث است، در حالى که ضمائر این قسمت از آیه (إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا) همه به صورت جمع مذکّر است، و این نشان میدهد معنى دیگرى در نظر بوده است»(مکارم شیرازی، 1361ش، ج17: 295-290). این فراز از شعر عبدی، با وجود واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «أَهلُ بَیت، أَذهَب و الرِّجس»، ذهن مخاطب به سوی متن غایب سوق داده میشود، پس رابطهی بینامتنی از نوع نفی جزئی شکل گرفته است، همچنین نفی متوازی؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام وحی سود جسته است.
متن حاضر:
أَشبَهَهُ عِیسَی فَصَدَّ قَومُهُ
کُفراٌ وَ قَالُوا ضَلَّ فِیهِ وَ إعتَدَی
(الأمین، 1403هـ، ج9: 270)
ترجمه: رویگردانی مردم را به اعراض و رویگردانی قوم عیسی از روی کفر تشبیه میکرد در حالی که میگفتند: گمراه شده و متجاوز گشته است.
متن غایب: