امام حسین(ع) و اهل بیت (ع)

دانلود پایان نامه

بِخَاتَمِکُم غَصباً تَجُوزُ أُمُورَهُم
بِحقّکُمُ اَمْسَتْ قُرَیشُ تَقُودنا
فَلَمأَر غَصباً مِثلَهُ یَتَغَصَّبُ
و بِالفَذِّ مِنهَا و الرَّدِیفَینِ نَرکَبُ
(کمیت،1406هـ: 56-55)
و منظور از «فذّ» معاویه و «ردیفین» یزید بن معاویه و مروان بن حکم است که پشت سر معاویه بر گُردهی امّت سوار شدند.
عبدی کوفی
شاعر ولایت و حریت
ابو محمد سفیان بن مصعب عبدی کوفی از شاعران اهل بیت(ع) میباشد که در نزد ایشان از مقبولیت خاصی برخوردار بود. عبدی از جمله شاعرانی بود که شعرش را وقف مناقب امیر المؤمنین علی(ع) کرد، و بیشتر اشعارش را در مدح علی(ع) و اولاد پاک و مطهرّش سرود، و به گفتهی مؤلّف اعیان الشیعه: «هر چه از اشعار او دیده‏ایم، همه دربارهی اهل بیت(ع) ‏بوده است» (الأمین، 1403هـ، ج9: 268). به تعبیر علامه امینی در الغدیر: «صداقت و صراحت لهجه و استواری در مسیر شعری و ادبی و رسایی بیان در سرودن از دستور امام صادق(ع) به ‏او برمی‏آید که فرمود: نوحه‏ها و مرثیه‏های بانوان را که درسوگواریها می‏خوانند، گردآوری کند» (الأمینی،1397هـ، ج2: 294). این نشانهی عشق والا و شیفتگی بی‏حساب و فنای در محبّت ‏خاندان عصمت است که توان بیانی ‏و قدرت شعری خود را به طور کامل در اختیار «آل الله» قرار داده‏است. این ویژگی عبدی، ما را مشتاق‏تر می‏کند که با سیمای این شاعر بزرگ شیعی آشناتر شویم.
در برخی کتب رجال، کسانی نسبت‏ به شخصیت فکری و اعتقادی ‏او، اشکالاتی وارد کرده و به دیدهی تردید به او نگریسته‏اند، اما جمع بیشماری از محقّقان نیز شخصیت او را مثبت، مورد تأیید، ستوده و والا دانسته و به مدح او زبان گشوده‏اند. کسی که اشعار او را مطالعه و بررسی کند، روشنترین دلیل بر سلامت فکر او، درستی منش، تقوا، امانت‏داری در نقل سخنان اهل بیت (ع) و محبّت و ولای او نسبت‏ به خاندان پیامبر (ص) را خواهد یافت. احادیثی که دربارهی او نقل شده و تعابیر صاحبان کتب رجال، نشان دهندهی مرتبهی عظیم او در دین است و بیگمان او را در زمرهی چهرههای مورد وثوق و اطمینان قرار میدهد و شعر او، نوعی روایت حدیث است و در صدر ناقلان حدیث قرار دارد. او همّتی عالی و عشق و علاقهای وافر به نشر روایات نقل شده دربارهی اهل بیت عصمت(ع) داشته است (ر.ک: الأمینی، 1397هـ، ج2 : 325-290؛ الأمین، 1403هـ، ج9 : 268-267).
تولد و وفات
از تاریخ تولد ایشان اطلاع دقیقی در دست نیست، اما درگذشت او در بسیاری از کتب در سال 178 هجری نقل‏ شده است(ر.ک: الأمینی،1397هـ ، ج2: 297). در برخی منابع نیز، مدت عمر او را 70 سال نوشته‏اند. از این دو نقل، برمی‏آید که تولدش حدود سال 108 هجری بوده است، برخی هم درگذشت او را در 90 سالگی گفته‏اند(ر.ک: الأمین، 1403هـ، ج9 : 267). اما بر اساس گفتهی راویان، عبدی همزمان با «سیّد حمیری‏» می‏زیسته و روابط ادبی با هم داشته‏اند و سید حمیری ‏اشعار خود را بر او عرضه می‏داشته و از آراءِ او در نقد و کمال‏شعر خود بهره می‏جسته است. در مدت عمر او و تاریخ درگذشتش ‏اقوال دیگری هم گفته شده است، مثل آنان که وفاتش را در سال‏160 یا 170 یا 230 هجری هم گفته‏اند(ر.ک: الاصفهانی،1393هـ، ج2 :231-230).
از میان شاعران شیعی معاصر عبدی کوفی، شاعرانی بودند که در کنیه و لقب و همچنین محل تولد شبیه به عبدی بودند. یکی از آن دو محمّد بن بلال عبدی کوفی بود، که بیشترین اشتباهاتی که بین عبدی و هم نامهایش اتفاق میافتاد با او بود، محمد بن بلال اهل کوفه بود ولی ادامه زندگیاش به همدان رفت. وی شاعری نیکو بود و اشعار زیبایی میسرود.
عبدی و شعر ولایی
سرودههای وی از مفاخر «ادبیات شیعه» و «شعرولایی» به شمار میآید. علامه امینی، که خود از ناقدان برجستهی شعر و ادب نیز به شمار میآید، چنین تعبیر میکند: «هر کس که با شعر شاعر ما عبدی کوفی آشنا شود، و استواری، روانی، شیرینی، فخامت و متانت آن را ببیند، به نبوغ شعری او و تسلّط کامل او به فنون شعر و به پیشتازی و استادی وی گواهی خواهد داد» (الأمینی،1397هـ، ج2 : 294). همچنین «سیّد حمیری» که خود سیّد الشعرای شیعه است، عبدی کوفی را «شاعرترین مردم»(همان: 297) میداند. یکی از ویژگیهای بارز شعر عبدی کوفی، دربرداشتن آیات و روایاتی است که دربارهی فضایل اهل بیت(ع) و زشتیها و ناهنجاریهای دشمنان خاندان عصمت میباشد. در اشعار او، مناقشه و بحث با مخالفان نیز به چشم میخورد. عبدی در اشعار خود کوشیده با به نظم کشیدن احادیث، بویژه احادیثی که از رسول خدا(ص) روایت شده و مورد اعتراف و پذیرش اهل سنت نیز هست، مجادلهی مکتبی و کلامی خود را با مخالفان قوّت بخشد. در اینگونه موارد، او بیآنکه به تصویرسازیهای تخیلی و شاعرانه بپردازد، از الفاظ و تعابیر متن احادیث بهره گرفته است. این شیوه، گرچه گاهی شعر او را از بعد تخیّلی و تصویری پایین آورده است، اما از نظر محتوای برهانی و مضامین استدلالی و احتجاجی قویتر ساخته است.
ویژگی دیگر شعر عبدی، همچنانکه اشاره شد، آن است که جز به مدح و ثنای اهل بیت(ع) و دفاع از آنان و نشر فضایل این خاندان، نپرداخته و هنر شعری خویش را در عرصههای دیگر به کار نگرفته است. وقف هنر شعر برای خط اهل بیت(ع)، شاخصهی بارز و روشن، در حیات ادبی و آثار شعری او است. بدیههسرایی و سرعت درآفرینش شعر، همچنین کوتاهی قصاید و پرهیز از سرودن قصیدههای بلند، به کار گرفتن وزنهای راحت و کوتاه، استفاده از شیوهی پرسش و پاسخ و استفهام در شعر، به کارگیری واژههایی مأنوس، آسان، روشن، گوش نواز و اجتناب از تعابیر و الفاظ غریب و نا مأنوس و پیچیده، از ویژگیهای دیگر اشعار اوست.
شعر مکتبی
همهی ارزش و اعتبار شعر، به آن است که در راه صحیح و هدف مقدّس و نشر خوبیها و فضیلتها قرار گیرد. در دورهی وابستگی شاعران به دربارهای اموی و عباسی، معدود شاعرانی بودهاند که حد و حریم گوهر شعر را حفظ کرده و ازآن در نشر فضیلت استفاده کردهاند. مکتبی بودن شعر و شاعر، در آن برهه از زمان به پای بندی به «خط اهل بیت (ع)» بستگی داشته است.
«گفته شده روزی که عبدی در محضر امام صادق(ع) بود، آن حضرت از عبدی خواست تا شعرش را که در رثاء امام حسین(ع) سروده، بخواند، سپس فرمود: به أمّ فروه بگوئید بیاید و مصائبی را که بر جدّش رفته است بشنود: أمّ فروه آمد و در پشت پرده نشست و عبدی شروع به خواندن شعرش کرد که شیون و نالهی زنان بلند شد، به گونهای که مردم پشت در تجمع کردند تا علت این ناله و شیون را جویا شوند»(الأمین، 1403هـ ،ج9 : 268).
امام صادق(ع) درباره عبدی کوفی و شعر او چنین فرموده است:
«یا معشرَ الشِّیعَهِ! عَلِّمُوا اَولادَکُم شِعرَ العَبدِی فَإِنَّهُ عَلی دِینِ اللَّهِ» (همان: 267)