آفرینش انسان و اهل بیت(ع)

دانلود پایان نامه

عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در این فراز از شعر شاعر، میتوان چنین بیان کرد که شاعر به سوره دهر اشاره دارد که با واژهی «هَلْ أَتَى» آغاز میشود. سخن آغازین در این سوره، آفرینش انسان و خلقت او از نطفهی مختلط و سپس هدایت و آزادى اراده او میباشد. در ادامهی آیات این سوره سخن از ابرار به میان میآید که بر اساس نظر بسیاری از مفسّرین، ابرار همان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) میباشند. این آیات سندی بزرگ بر فضیلت ایشان بر سایرین است. مکارم شیرازی در شأن نزول این آیات از قول ابن عباس بیان میکند که وقتی حسنین(ع) بیمار شدند، علی(ع)، فاطمه زهرا(س) و فضه، کنیز ایشان نذری کردند که سه روز، روزه بگیرند. در پایان هر سه روز اتّفاقی مشابه میافتاد که تمام غذایشان را به سائلی میبخشیدند، با چیزی جز آب افطار نمیکردند و تمام شب را گرسنه میماندند و فردایش را روزه میگرفتند. در پایان سه روز این سوره بر پیامبر(ص) نازل گردید، که مفسّرین بر این عقیدهاند که هیجده آیه از این سوره در شأن اهل بیت(ع)، میباشد(ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج20: 209-208؛ مکارم شیرازی،1361ش، ج25: 350-343). شاعر ما دیک الجن در این بیت از شعر خویش که در فضایل اهل بیت(ع) سروده است، برای بیان مقصود خویش با اشاره به سورهی «هل أتی»(دهر)، قصد دارد نظر مخاطب را به این فضائل که در قرآن کریم بیان شده است، معطوف دارد. رابطهی بینامتنی لفظی و از نوع نفی جزئی است؛ چرا که واژهی موجود در متن حاضر «هَل أَتی»، ذهن مخاطب را به سوی متن غایب سوق میدهد.


متن حاضر:
سُبحَانَ مَن یُمسِکُ السَّماءَ عَلَی
الأَرضِ وَ فِیهَا أَخلاقُکَ القَذِرَه
(دیکالجن،1412هـ :70)
ترجمه: پاک و منزّه است خدایی که آسمان را نگه میدارد تا بر زمین فرو نیوفتد، در حالیکه خوی تو در زمین پلید است.
متن غایب:
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِی الْأَرْضِ وَالْفُلْکَ تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَیُمْسِکُ السَّمَاء أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِیمٌ (حج/ ۶5).
ترجمه: آیا ندیده‏اى که خدا آنچه را در زمین است، به نفع شما رام گردانید، و کشتیها در دریا به فرمان او روانند و آسمان را نگاه مى‏دارد تا (مبادا) بر زمین فرو افتد مگر به اذن خودش (باشد)، در حقیقت ‏خداوند نسبت به مردم سخت رئوف و مهربان است.
عملیات بینامتنی: با دقّت در معنای آیهی 65 سوره حج میتوان چنین بیان داشت، این آیه و آیات قبل از آن سخن از قدرت بى پایان خداوند و حقّانیت او میگوید، و نشانههاى مختلفى از این قدرت گسترده و حقّانیت مطلقه را بیان میکند. از نشانههایی که براى قدرت بىپایان و حقانیت ذات پاک او مى آورد این است که مىگوید آنچه در آسمانها، و آنچه در زمین است از آن خدا است. در ادامهی آیات، مخصوصاً در آیهی مورد بحث به قدرت بیپایان در زمینهی تسخیر موجودات براى انسانها اشاره کرده، و میفرماید: «آیا ندیدى که خداوند آنچه را در زمین است مسخر شما کرد و همچنین کشتیها را در حالى که در دریاها به فرمان او به حرکت در مى آیند و سینهی آبها را میشکافند و به سوى مقصدها پیش میروند خداوند آسمان را در جاى خود نگه میدارد تا بر زمین جز به فرمان او فرود نیفتد». خداوند همهی مواهب و امکانات را در اختیار انسان قرار داد تا هر گونه بخواهند از آن بهره بگیرند(ر.ک: الطباطبایی، 1372ش، ج14: 443-442؛ مکارم شیرازی، 1361ش، ج14: 160-158). شاعر ما در این فراز از شعر خویش که برای ابو طیب، یکی از نزدیکانش که همواره وی را حسادت میکرد و از کاری که انجام میداد، بازمیداشت، سروده است. اشاره به این نکته دارد که همه چیز در تسخیر قدرت الهی است، و اوست که آسمان را نگه داشته تا بر روی زمین فرو نیوفتد. در بررسی روابط بینامتنی این بیت از شعر شاعر، با توجّه به وجود واژگان کلیدی «یُمسِک، السَّماء و الأَرضِ»، موجود در متن حاضر، رابطه از نوع نفی جزئی است، همچنین با توجّه به این که شاعر از مضمون کلام وحی برای بیان مقصود خویش سود برده است، رابطهی بینامتنی از نوع نفی متوازی است.
متن حاضر:
إِن یُثنِ مَن صَلَّی عَلَیهِ کَرَامَهً
فَاللهُ قَد صَلَّی عَلَیهِ تَعَالَی
(دیکالجن،1412هـ :106)
ترجمه: اگر آن خطیب به دلیل تکریم پیامبر(ص) بارها بر ایشان سلام و درود فرستاد، به دلیل آن است که خداوند تبارک و تعالی در قرآن او را بر گزیده و درود فرستاده است.
متن غایب:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا (أحزاب /۵6).
ترجمه: خدا و فرشتگانش بر پیامبر(ص) درود مى‏فرستند اى کسانى که ایمان آورده‏اید بر او درود فرستید و به فرمانش بخوبى گردن نهید.
عملیات بینامتنی: آیهی فوق در پی بحثهایی که در آیات گذشته پیرامون حفظ حرمت پیامبر اکرم(ص) و عدم ایذاء او آمده در آیات مورد بحث، نخست سخن از علاقهی خاصّ خداوند و فرشتگان نسبت به پیامبر(ص) میگوید، و بعد در این زمینه به مؤمنان دستور میدهد. ابو حمزه ثمالى از یکى از یاران پیامبر(ص) به نام «کعب بن عجره» چنین نقل میکند: هنگامى که آیه فوق نازل شد عرض کردیم یا رسول الله! سلام بر تو را میدانیم ، ولى صلاه بر تو چگونه است؟ فرمود: بگوئید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ عَلى آلِ مُحَمَّد کَمَا صَلَّیْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیْدٌ مَجِیدٌ، اللَّهُمَّ بارِکَ عَلى مُحَمَّد وَ عَلى آلِ مُحَمَّد کَمَا بارَکْتَ عَلى آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیْدٌ مَجِیدٌ» (البخاری، بیتا، ج6: 151). از این حدیث هم چگونگى صلاه و درود بر پیامبر(ص) روشن میشود و هم معنى سلام .با دقّت و امعان نظر در این فراز از شعر دیک الجن که در حمایت از خطیب شهرشان سروده شده است، میتوان چنین بیان داشت که وی برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام وحی در جواب کسانی که آن خطیب را در بسیاری صلوات فرستادن بر پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت ایشان، سرزنش میکردند، بهره برده است. بنابراین رابطهی بینامتنی این بیت از شعر دیک الجن با کلام وحی معنوی و از نوع نفی توازی است؛ چرا که شاعر از مضمون متن غایب در متن حاضر سود برده است.
متن حاضر:
أَنـتَ عَـلـَّـامُ غُـیُـوبِ النَّثَا