پیامبران الهی

از نوع دیگر به صورت غریزی تمیز می داده اند.” (دیوید؛ تامسون ۱۳۷۷: ۹۰-۹۱)

۱-۷ کاربردهای تحقیق:
چیزی از سال های اولیه ی تولد سینما نگذشته بود که این پرسش در میان برخی مطرح شد، که چگونه می توان فیلم دینی ساخت؟! افراد زیادی در طول این صد سال سعی کردند به این پرسش پاسخی درخور دهند، اما هر چه تا به امروز دیده ایم و شنیده ایم نتوانسته مولد سینمای دینی شود. در تحقیق حاضر سعی شده با شناسایی و تبیین راهکارهای مطرح شده در طول این سال ها و نقد و بررسی آن ها، به پاسخی واضح برسیم. باشد که نویسندگان آثار نمایشی اعم از سینما، تلویزیون و تئاتر که دغدغه ی رسیدن به محتوای دینی را دارند، از این سردرگمی بیرون آیند. ان شا الله این تحقیق بستری مناسب برای فهم درست از فیلمنامه دینی را برای هنرمندان متعهد و مسئولین ذی ربط مشخص می کند، تا با ارائه سیاست های درست، راه غلط گذشته پیموده نشود.

فصل دوم
پیشینه تحقیق و چارچوب نظری

شامل:
– بررسی تحقیقات پیشین
– چارچوب نظری تحقیق

۲-۱ بررسی تحقیقات پیشین
بیشتر تحقیقاتی که تا به امروز پیرامون فیلمنامه دینی انجام شده است در واقع به نوعی تنها از باب نظریه پردازی مورد توجه بوده و کمتر تحقیقی است که در وادی عمل مورد استفاده فیلمنامه نویس دینی قرار بگیرد. این موضوعیست که در محافل فیلمنامه نویسان هم مورد نقد قرار گرفته است.
هر چند که در ابتدا برخی بر این باور بودند که در مباحث فرمی، فرقی میان فیلمنامه دینی و غیر آن وجود ندارد و تنها محتوا ملاک است، اما در ادامه مشخص شد که امکان ندارد فرم و محتوا از هم تاثیر نپذیرند؛ لذا بعد از آن بیشتر توجه به سمت یافتن راهی برای رسیدن به فرم فیلمنامه دینی رفت و این خود به عقیده بنده مانند قبل از آن که تنها به محتوا می پرداختند، افراط در این مسئله است. اینگونه تفکرات ما را در راه رساندن به فیلمنامه دینی به تاخیر می اندازد. از سوی دیگر بیشتر تحقیقاتی که تا کنون در خصوص سینمای دینی به طور عام و فیلمنامه دینی به طور خاص صورت گرفته، کمکی در راه رسیدن به چنین پیش فرضی نبوده است و تنها به بیان چیزی که باید باشد بسنده شده است.
در جهان غرب و شرق هم مبحث فیلمنامه دینی مورد توجه است که البته دو تفاوت عمده با نظریه پردازان فعلی ما دارند، یکی اینکه اساسا مقصودشان از دین با ما متفاوت است و ثانیا مقصد مورد نظر آنان در فیلمنامه دینی، گاهی غیر دینی و حتی ضد دینیست؛ که به اعتقاد بنده ناشی از برداشت غلطشان از دین است. این امر را در اعتراضِ جوامع دیندار در خود غرب و شرق، نسبت به این گونه فیلم ها می توان دریافت.
در پژوهش حاضر سعی شده است با مطالعه تمامی نظریه های موجود در مورد سینمای دینی به طور عام و فیلمنامه دینی به طور خاص، نقطه قوت و ضعف هر کدام را دریافته و با بررسی آنها، نظریه مختار و حق مشخص شود.
پژوهش حاضر بر خلاف دیگر تحقیقات در این زمینه، فیلمنامه دینی را از سه ضلع فرم، محتوا و نویسنده مورد بررسی قرار می دهد. دو جنبه فرم و محتوا و سهم هر کدام در خلق فیلمنامه دینی بررسی می شود، در انتها نسبت این دو با شخص فیلمنامه نویس مورد توجه قرار می گیرد؛ نکته ای که اکثر نظریه پردازان در این باب از آن غافل بوده اند سهم اصلی شخص فیلمنامه نویس در خلق فیلمنامه دینیست؛ که در پژوهش حاضر سعی در بررسی این مسئله شده است.

۲-۱-۱ پیشینه طرح:

* ریخت شناسی تطبیقی سینمای دینی در شرق و غرب، چیستا یثربی. ۱۳۸۰
این مقاله توسط چیستا یثربی در سال ۱۳۸۰ در نشریه “شما” در شماره ۳ آبان ماه، به چاپ رسیده است. نویسنده در این مقاله، سینمای‌ دینی‌ غرب‌ را به‌ مثلثی‌ تشبیه‌ می کند که‌ هر ضلع‌ آن‌ به‌ یکی‌ از سه‌ زاویه‌ی‌ “خداوند”، “بشر” و “شیطان‌” منتهی‌ می‌شود. در مقابل سینمای‌ دینی‌ شرق‌ را به دایره‌ای‌ که‌ در مرکز آن‌ پروردگار و در محیطش‌ تمام‌ مخلوقات‌ جهان‌ قرار دارند و یا پاره‌خطی‌ است‌ که‌ انسان‌ را در کوتاه‌ترین‌ فاصله‌ به‌ خالقش‌ می‌رساند تشبیه می کند.
در مجموع از این مقاله می توان چنین نتیجه گرفت که سینمای‌ دینی‌ شرق‌ رو به‌ سوی‌ حقیقت‌ دارد و جستجو را با رمز و راز نشان‌ می‌دهد؛ در حالی‌ که‌ سینمای‌ دینی‌ غرب‌ در جستجوی‌ حقیقت‌ عینی‌ و کاربردی‌ برای‌ زندگی‌ است و در واقع‌ پاسخی‌ برای‌ ناامیدی‌ و جستجوگری‌های‌ انسان‌ است‌؛ در مقابل سینمای‌ دینی‌ شرق‌ به‌ منزله‌ی‌ تجلیل‌ و عبادت‌ جهان‌ و یا درک‌ طبیعی‌ هستی‌ است.
در ادامه تیتر وار به ریخت شناسی سینمای دینی غرب و شرق می پردازد:‌
الف)ریخت‌شناسی‌ سینمای‌ دینی‌ غرب
۱- شک‌ و تردید قهرمان‌ همراه‌ با حس‌ اضطراب‌ و ناامیدی‌؛
۲- تجلی‌ شرّ و ترس‌؛
۳- شرّ یا شریر قربانی‌ خود را طلب‌ می‌کند، می‌فریبد یا به‌ دام‌ می‌اندازد؛
۴- بهای‌ مقاومت‌ و نزاع‌ در برابر شرّ تعیین‌ می‌شود؛
۵- قهرمان‌ بها را می‌پردازد؛
۶- قهرمان‌ با از دست‌ دادن‌ چیزی‌ که‌ همان‌ بهای‌ مبارزه‌ با شر است‌، دوباره‌ خیر و نیکی‌ را در جهان‌ حکم‌فرما می‌کند و با این‌ عمل‌ خود، به‌ ایمان‌ و یقین‌ قلبی‌ می‌رسد؛
۷- ایمان‌ به‌ وقوع‌ پیوسته‌ و به
ای‌ آن‌ نیز توسط‌ قهرمان‌ و یا پیروان‌ او پرداخت‌ شده‌ است‌؛ مظاهر ایمان‌ تجلی‌ پیدا می‌کند و ترس‌ و اضطراب‌ از یاد می‌رود.

ب‌) ریخت‌شناسی‌ سینمای‌ دینی‌ شرق
۱- جهان‌ آزمونی‌ است‌ و قهرمان‌ به‌ آزمون‌ فراخوانده‌ می‌شود؛
۲- از قهرمان‌ درخواست‌ ایثار می‌شود؛
۳- قهرمان‌ با ایثار خود، گویی‌ که‌ به‌ قوانین‌ هستی‌ و خالق‌ آن‌ احترام‌ می‌گذارد؛
۴- مفهوم‌ تسلیم‌ با مفهوم‌ خودآگاهی‌ ارتباط‌ نزدیکی‌ دارد؛ از این‌ رو قهرمان‌ شرقی‌ با خودآگاهی‌ و اختیار، آزمون‌ و شروط‌ آن‌ را پذیرا می‌شود؛
۵- قهرمان‌ در طی‌ آزمون‌ و ایثار، به‌ خودشناسی‌ و آگاهی‌ برتر می‌رسد؛
۶- آگاهی‌ برتر قهرمان‌ به‌ کل‌ مخلوقات‌ و همنوعانش‌ منتقل‌ می‌شود. با آزمون‌ ایثار، ایمانِ قهرمان‌ دوباره‌ سنجیده‌ می‌شود و با آزمون‌ عشق‌ و ایمان‌، او به‌ مرحله‌ای‌ بالاتر از خودآگاهی‌ و آگاهی‌ هستی‌ ارتقا پیدا می‌کند و نسل‌ خود را نیز به‌ این‌ ارتقا می‌رساند.
این تحقیق در جای خود محترم است اما تجربه نشان داده این ها راهکاری کلیدی برای رسیدن به راهی که فیلمنامه نویس بتواند با تمسک به آن فیلمنامه ای دینی خلق کند نیست و تنها می تواند چیستی چیزی که تا به امروز به نام سینمای دینی بوده را به ما بشناساند اما راهکار مناسبی برای ادامه راه نیست.

* مقدمه ای بر قصه اسلامی، محسن مخملباف، ۱۳۶۱
محسن مخملباف جزء نخستین فیلمسازانی بود که اوایل انقلاب اسلامی در سینما شروع به فعالیت کرد؛ اما با اعمال ساختار شکنانه خود خیلی زود نشان داد که اعتقاداتش ریشه در باد دارد و به هیچ بند است. وی قبل از آنکه ریشه و اعتقاد خود را به فراموشی بسپارد در حوزه عمل و تئوریِ سینمای اسلامی گام هایی را برداشت. او با ساخت فیلم “توبه نصوح” در حوزه عمل و نگارش کتاب فوق الذکر در حوزه تئوری سعی کرد نقشی را در این راه ایفا کند.
این کتاب توسط انتشارات حوزه اندیشه و هنر اسلامی، در سال ۱۳۶۱ به چاپ رسید. نویسنده ابتدا با بررسی موضوع “هنر اسلامی” شروع می کند؛ در ادامه به ویژگی های قصه قرآنی می پردازد و داستان نویسی اسلامی را مطرح می کند. وی قصه های قرآنی را الگوی مناسبی برای رسیدن به قصه اسلامی معرفی می کند. اساسا نویسنده این کتاب ویژگی های قصه اسلامی را چنین بر می شمرد: “دوری از سکس و سیاست، سوء استفاده نکردن از مکتب برای پوشاندن ضعف های تکنیکی و استفاده نکردن از هنر برای پوشاندن ضعف های ایدئولوژیک است که ویژگی های سلبی به شمار می آیند.” (مخملباف، ۱۳۶۱: ۷۷-۷۹)
این کتاب همچون نامی که خود نویسنده برای آن انتخاب کرده تنها مقدمه ای برای رسیدن به قصه اسلامی است و نتوانسته گامی تاثیرگذار در این راه بردارد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   دانلود پایان نامه با موضوعدانش آموزان دختر، پیش آزمون، درصد چربی بدن، توده بدون چربی

* اقتباس از متون دینی در سینمای غرب، ابوالحسن علوی طباطبایی. ۱۳۸۴
این مقاله در فیلم نگار شماره ۴۱ به چاپ رسیده است. نویسنده، ابتدا به بررسی اقتباس از متون دینی در غرب و نمونه های شاخص سینمای آمریکا و تا حدی اروپا پرداخته است. برداشت ها و اقتباس هایی که از عهد عتیق اسفار کتاب مقدس به ویژه سفر پیدایش و سفر خروج و… اقتباس شده است که از آن افسانه های کتاب مقدس بر پرده سینما جان گرفته اند مورد بررسی قرار گرفته است. اقتباس هایی که در مورد زندگی عیسی مسیح(ع) از عهد جدید و اناجیل اربعه به عمل آمده و حتی بر پایه رمان و داستان دیگری در رابطه با عیسی مسیح(ع) در سینما ساخته شده اند.
بیشتر فیلم های اقتباس شده مورد بحث در این مقاله از “عهد عتیق” کتاب مقدس است. این پژوهش گر معتقد است که اصولاً تدوین کنندگان “عهد عتیق” تعمدی آشکار و شگفت در رواج فرهنگ مبتنی بر آمیختگی یا هرج و مرج جنسی داشته اند و می نویسد که عهد عتیق سرشار از چنین ایستارهای اخلاقی و الگوهای رفتاری است و آن دسته از فیلم سازان که به جز گیشه ها و مقاصد سیاسیشان به چیز دیگری نمی اندیشیده اند، هرگز تصویری صحیح از مذهب ارائه نکرده اند. این نوع فیلمسازان به خواسته فطری انسان که همان دین و مذهب است به درستی نپرداخته اند.

این پژوهش گر اینچنین نتیجه گیری می کند که در واقع پرداختن به مذاهب، ادیان، شخصیت های بزرگ مذهبی و رهبران روحانی در راستای سودآوری بیشتر در سینمای تجاری غرب بوده است و از آنجا که این نوع فیلم ها نیازی به تبلیغات گسترده ندارند هزینه تبلیغات هم به گردن تهیه کنندگان نمی افتد، چنانچه سیسیل ب. دومیل کارگردان کهنه کار آمریکایی گفته است: “هر فیلمی نیازمند هزینه های فراوان برای تبلیغ است، ولی فیلم های مذهبی به دلیل ارتباط نزدیک مردم با مذهب، نیازی به تبلیغات ندارند.”

* ریخت شناسی قصه های قرآنی محمد حسینی، ۱۳۸۲
این کتاب در تهران و توسط انتشارات ققنوس به چاپ رسیده است. در فصل اول این کتاب قصه ی هزار و یک شب مورد بررسی قرار می گیرد و ریخت شناسی کهن الگویی قصه در هشت مولفه اصلی بیان می شود (حسینی ۱۳۸۲، ۳۰-۳۸):
۱- حادثه، محور قصه است.
۲- آموزش زیربنای قصه است.
۳- قطعیت قصه.
۴- قصه تیپ گراست.
۵- قصه متکی به اطلاعات خارج از متنی است.
۶- روایت قصه خطی است.
۷- قهرمانان قصه همسانند.
۸- قصه ها ضمن روایت قصه، در قصه استقلال خود ار حفظ می کنند.
در فصل های دیگر نویسنده دوازده قصه قرآنی را مورد بررسی قرار می دهد تا ساختارهای بنیادین قصه های قرآنی را به کمک عناصر ساختار داستان کشف کند؛ هدفی که به آن دست نیافته است چرا که به نظر می رس
د به تکرار قصه ها بسنده شده و از طرفی جمع بندی کاملی از قصه های قرآنی داده نشده است.
در آخر مقاله ای به کتاب اضافه شده که روش قصه پردازی قرآن را بیان می کند. این اثر می تواند نخستین قدم در این زمینه باشد.

* درآمدی بر ساختار روایت دینی، غلامرضا یوسف زاده، ۱۳۸۷
مرکز پژوهشهای صدا و سیما واحد قم، این کتاب را به چاپ رسانده است. غلامرضا یوسف زاده با الگو قرار دادن ساختار اسطوره ای سفر قهرمان، ساختار سفر سالک الی الله را به عنوان ساختار روایت داستانی دینی معرفی کرده است. این تحقیق برای رسیدن به فرمی که منتهی به فیلمنامه دینی شود مورد توجه قرار گرفته است.

* یادداشتی بر خصوصیات قصه دینی و ارتباط آن با فیلمنامه دینی، حسن حسینی.
نشریه “دیدگاه سینما” در شماره ۲و۳ مجموع این مقاله را به چاپ رسانده است. حسینی با این پیش فرض که نمی خواهد قصه دینی و قصص قرآن را با ملاک و ارزش های قصه نویسی رایج غرب بررسی کند بیان می کند که اصل قرار گرفتن قصص قرآن و قصه های قرآنی مورد بررسی قرار می گیرد. ایشان به دنبال راهی برای استخراج اصول قصه های قرآنی و استفاده از این اصول، در خلق قصه نویسی دینی و فیلمنامه دینی است.

* چالش های فراروی نویسنده در خلق داستان دینی، کامران محمدی. ۱۳۸۸
این مقاله را همشهری در شماره ۲۳ فروردین ۱۳۸۸ به چاپ رسانده است. محمدی در این مقاله با پرداختن به سهم هر کدام از مولفه های داستان در دستیابی به داستانی دینی می پردازد. او سهم زیادی را برای شخص نویسنده داستان قائل می شود و معتقد است در نهایت ناخودآگاه نویسنده است که آثار را به خروجی می رساند.
محمدی چهار سطح مختلف را در شکل گیری نهایی ادبیات بر می شمارد:
۱- ادبیات در سطح زبان
۲- ادبیات در سطح ساختار
۳- ادبیات در سطح پرداخت
۴- ادبیات در سطح شناخت
در نهایت متن ادبی را حاصل درهم تنیدگی غیر قابل تقسیم تمام این جنبه ها می داند.
مانند اکثر تحقیقات در این زمینه باز به یک الگو و ساختار مناسب قابل تکیه برای خلق داستان دینی نمی رسد.

* آیین برنامه سازی درباره تاریخ مقدس، تقی ربانی، ۱۳۸۹
مرکز پژوهشهای سازمان صدا و سیما، این کتاب را به چاپ رسانده است. نویسنده در این پژوهش ضمن ارائه مباحث در زمینه فلسفه تاریخ بشری، به نقش دین و پیامبران الهی(علیهم السلام) در تاریخ بشری اشاره و در کنار آن، تفاوت فیلمنامه‌ با واقعیت‌های تاریخی را بیان می‌کند.
آنچه در این اثر مطرح می‌شود، تعریفی از سینمای دینی و جایگاه تخیل در فیلم ‌های مذهبی، پرسوناژ، جایگاه زنان در فیلم‌های تاریخی ـ مذهبی و شخصیت‌ های تخیلی در فیلم‌ نامه‌ها است. بخش ‌های پایانی این کتاب نیز به مطالبی درباره عوامل گیرایی در فیلم‌ های تاریخی ـ مذهبی، محدوده تخیل و خیال و

دیدگاهتان را بنویسید