همه چیز درباره فراتحلیل

فراتحلیل :

در دهه اول سال 1980 (دلاور 1389  ص289)وضعیت پژوهش های انجام شده در علوم اجتماعی و انسانی موجب نگرانی علمای علوم ذکر شده گردید
بخشی ازاین دردسر و بحران به ویژگیهای خاص روش شناختی این علوم مربوط می شد
دلاور(1389) در کتاب مبانی نظری وعملی پژوهش در علوم انسانی واجتماعی به برخی ازاین ویژگیهای خاص روش شناسی در علوم اجتماعی و رفتاری اشاره و آن را با علوم فیزیکی و طبیعی مقایسه می کند
مسائل پژوهشی در علوم طبیعی، فیزیک و زیست شناختی غالباً به صورتی شفاف تعریف و با بهره گیری از فنون و روش های درست وپذیرفته شده آزمون می شوند
این ویژگی های علوم یاد شده باعث می شوند پاسخ هایی که به پرسش های پژوهشی داده می شوند سر راست و منظم باشند و به شیوه های منطقی و پیاپی بر روی هم
انباشته شوند که در نهایت به پیشرفت درک تجربی دراین علوم میانجامد
در علوم اجتماعی رفتاری برخلاف علوم طبیعی، تبیین رفتار انسان غالباً دشوارتر و کنترل محیط پژوهش سخت تر است و تعاریف پذیرفته شده عمومی غالباً در دسترس نیست
روشها، فنون و خصوصیات نمونه گیری نیزدر بین مطالعات متفاوت است

 این ویژگیها در تحقیقات علوم رفتاری و اجتماعی سبب شد در کشورهای پیشرفته، انبوهی از پژوهش ها در این علوم بر روی هم انباشته گردند
علی رغم آنکه پژوهش ها به بررسی فرضیه های یکسانی می پرداختند، به نتایج متناقض و ناهماهنگ دست می یافتند
در واقع بحران مذکور عبارت بود از انباشته شدن کوهی از پژوهشها بر روی هم، بدون آنکه نتیج
ۀ مشخص و قابل اتکایی از درون آنها بیرون آید
از طرفی پرسشهایی که این پژوهش ها بدان می پرداختند با هدف توسع
ۀ نظریه یا اعمال سیاستهای اجتماعی مهم مطرح شده بودند (هانتر و اشمیت،2004 )

هر چند در علوم طبیعی و پزشکی نیز نتایج متناقض وجود دارد، لکن وضعیت بحرانی ناشی از تنوع وتعدداین تناقضات در علوم اجتماعی تدریجاً مؤسسات مالی و ادارات عمومی و دولتی را به این نتیجه رساندکه نتایج تحقیقات در علوم رفتاری و اجتماعی آشفته، بی حاصل و غیرقابل اتکاست (هانتر واشمیت، 2004) به طوری که در سال 1981 مدیر بودجۀ فدرال ایالات متحده کاهش80 درصدی بودجۀ تحقیقات علوم اجتماعی و رفتاری را پیشنهاد داد
تصویب این پیشنهاد، به قول گلاس واسمیت خانۀ ویران پژوهش علوم اجتماعی را با خاک یکسان می کرد
مشکلات مربوط به استخراج نتایج و به کارگیری آنها به قدری گسترده بود که سناتور والتر ماندیل  سرخوردگی خو را از این موضوع در سخنرانی سال 1977 که در انجمن روان شناسان آمریکاانجام شد این گونه بیان کرد (نقل از گلاس،1976):

آنچه نمی توانم بفهمم آن است که چگونه باید با مشکلات آموزشی رفتار کنیم
برای هر مطالعه، آماری یا نظری، یک راه حل یا توصیه خاص پیشنهاد می شود اما معمولاً مطالعه مستنددیگری نیز وجود دارد که مفروضه ها و نتایج مطالعه نخست را به چالش می کشد
به نظر نمی رسد که هیچکدام با رویکرد دیگری موافق باشد اما گیج کننده تر آن است که به نظر می رسد هیچ کس نمی داند چه باید کرد

بر این اساس محققان سال 1980 (دلاور 1389)کلید حل بحران پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی را،در تصحیح فرآیند بازنگری می دانستند
بدین ترتیب بیش از هر زمان دیگری نیاز به ابزاری برای یک دست کردن این مطالعات احساس می شد
توسعه فراتحلیل اواخر این دهه  پاسخی به این بحران بود
هدف روش فرا تحلیل نشان دادن شیوه تفکر در ترکیب پژوهش ها با استفاده از روش های آماری است
به عبارت دیگر فرا تحلیل روشی است که به کمک آن می توان تفاوت های موجود در پژوهش های انجام شده را استنتاج کرد و در دستیابی به نتایج کلی و کاربردی از آن بهره جست
(دلاور 1389)

تعریف فرا تحلیل:

واژه فراتحلیل، ترجمه واژه مرکب Meta analysis است که جزء نخست آن یعنی Meta به معنای: “ فرا ” و یا ” ورای ” می باشد
“ واژه
Meta ریشه یونانی دارد و به معنای Behindیا In back of ، است
فر ا تحلیل به بررسی پژوهش هایی می پردازد که درباره موضوع خاص انجام شده اند
توضیح فوق درواقع تعریف لغوی واژه فرا تحلیل است

 برای آشنایی بیشتر با معنای اصطلاحی آ ن، به برخی از تعاریف متعددی که برای این واژه توسط پژوهشگران ارائه شده است اشاره می شود

گلاس(1976، نقل از دلاور، 1389)   فرا تحلیل را تحلیل آماری مجموعه بزرگی از یافته های پژوهشی به منظور یکپارچه سازی این یافته ها تعریف کرده است
وی اولین بار این اصطلاح را در سال 1976 در سمت رئیس انجمن تحقیقات آموزشی آمریکا به کار برد

تفکر کلید اصلی فراتحلیل است و در این شیوه ،تفکر به طور آگاهانه در ترکیب پژوهش ها با استفاده از روش های آماری به کار برده می شود
(دلاور 1389) 

فرایند ترکیب آماری نتایج  پژوهش های مستقل و جداگانه برا ی رسیدن به نتایج کلی درباره حجم اندازه کاربندی یا همپراش، فرا تحلیل نامیده شده است
به بیان دیگر، این تکنیک خلاصه ای از پژو هش های پیشین است که برای مقایسه پیامدها در طول دامنه وسیعی از مطالعات، روش های کمی را به کار می برد(هومن، 1387 ص13)

نتایج به دست آمده از فرا تحلیل به واقع بررسی یکپارچه یافته هایی است که نسبت به بررسی های روایتی دقیق تر هستند
تعبیر فرا تحلیل به عنوان بازنگری پیشینه پژوهشی، متعارف ترین و در عین حال رایج ترین تعبیر از آن است
فرا تحلیل رویکردی مدرن، چند سطحی، چند بعدی و در عین حال چند روشی است(دلاور وگنجی، 1391 ص 5به نقل ولف، 1986)

فرا تحلیل در واقع یک نوع ترکیب است نه تحلیل؛ زیرا بر ترکیب و ادغام اجزا مثل داده ها، اطلاعات، مفاهیم، نظریه ها و غیره به منظور تکوین یک چیز (کل) دلالت دارد، در حالی که تحلیل اغلب تجزیه یا خرد کردن کل برا ی مطالعه اجزای آن را شامل می شود
در عمل به نظر می رسد که تحلیل به مثابه یک گام یا مرحله مقدماتی در مسیر نتایج پژوهش های انجام شده قبلی مورد استفاده قرار می گیرد(دلاور وگنجی، 1391 ص 3به نقل وگت،1993)

 فراتحلیل مقید به یک روش آماری خاص نیست و درواقع دارای ماهیتی کمی و چند روشی است
علاوه بر این شامل روش یا روش هایی نیست که با آن بتوان چیزی را ثابت کرد
در حقیقت فرا تحلیل هدف نیست، بلکه تدبیری برای نیل به اهداف تخصصی پژوهشگراست(دلاور وگنجی، 1391 ص 3به نقل از بلالاک، 1983)

فراتحلیل را می توان به عنوان یک بازنگری پیشینه پژوهشی در نظر گرفت که مبنی بر انگاره تراکمی دانش است
زیرا مهمترین فرض این انگاره آن است که دانش حالت تراکمی دارد و پژوهشگران بر اساس آثار و یافته های پژوهشگران قبلی مطالعات خود را پیش می برند
به بیان دیگر در این انگاره پژو هش های امروز برپایه پژو هش های دیروز بنا می شوند و پژو هش های امروز پایه پژو هش های فرداست(دلاور وگنجی، 1391 ص 4به نقل مرتون، 1973؛ نیومن، 2000)

فرا تحلیل در واقع نوعی تحلیل ثانویه است
وقتی نتایج مطالعات منتشر شده پیرامون یک موضوع خاص بدون توجه به داده های اصلی اولیه به صورت کمی ترکیب شود و به یک نتیجه گیری کلی بینجامد، فرا تحلیل به عنوان نوعی تحلیل ثانویه صورت می گیرد(  دلاور وگنجی، 1391 ص 5به نقل لیویت، 1991)

با توجه به تعاریفی که در اینجا مطرح شد می توان نتیجه گرفت:فرا تحلیل، نوعی پژوهش درباره پژوهش های دیگر است
فرا تحلیل را می توان مطالعه و بررسی نظا ممند پژوهش های گذشته دانست
یعنی در این روش پژوهش هایی که همه درباره یک عنوان خاص به عمل آمده اند مجدداً مورد مطالعه و با یکدیگر مقایسه می شوند
در واقع  می توان با استفاده از فنون آماری خا ص، نتائج همه آن پژوه ش ها را با یکدیگر تلفیق و ترکیب نموده و به یک نتیجه واحد رسید
چنین کار ی، خود یک پژوهش مستقل محسوب می شو د
تفاوت این نوع پژوهش با پژوه ش ها ی دیگر در این است که جامعه آماری انها، پژوهش ها ی قبلی است و واحد تحقیق آ ن، هر یک از پژوهش های اولیه و مستقل پیشین است
با این روش به اطلاعاتی  می توان دست پیدا کرد که اطلاعات اولیه موجود در پژوه شهای گذشته، آن را نشان نمی دهند

          تاریخچه فرا تحلیل:

مسأله دستیابی پژوهشها به نتایج متناقض، در حالی که یک فرضیه را مورد آزمون قرار میدهند، تازگی ندارد
نخستین فرا تحلیل در سال 1904 (هومن، 1387 )توسط کارل پیرسون انجام گرفت
وی برا ی نخستین بار همبستگی بین واکسیناسیون علیه تب روده و میزان مرگ ومیر ناشی از آن را در پنج مطالعه مستقل مورد بررسی قرار داد
وی داده های چندین مطالعه انجام شده در مورد تأثیر واکسن تیفوئید را ترکیب نمود
منطق وی در ادغام داده ها این بودکه
:

این مطلب مشابه را هم بخوانید :  

پژو هش های منفرد بر روی نمونه های کوچکی انجام شده و  نتایج آنها در مقایسه با مطالعات با نمونه های بزرگتر دستخوش سوگیری برآورد هستند
(هومن، 1387 ص15)

اصطلاح فرا تحلیل نخستین بار توسط جین گلاس در سال 1976 (هومن، 1387 )به منظور ارائه یک فلسفه پژوهشی و نه یک تکنیک آماری به کار برده شد
او نشان داد که فرا تحلیل بیش از یک فن آماری است؛ به واقع یک متدولوژی برای برای بررسی نظامدار مجموعه ای از پژوهش ها، صورت بندی دقیق فرضیه ها، انجام یک جستجوی جامع و تهیه ملاک های ورود و یا حذف مقاله ها، ثبت و ترکیب آماری داده ها و اندازه های اثر به دست آمده از این مطالعات، جستجوی متغیرهای تعدیل کننده و میانجی برای تبیین اثرات مورد علاقه و گزارش نتایج پژوهش است
در واقع مهارتی است که در آن از روشهای آماری، کمی و ریاضی استفاده می شود و اصل اساسی و عملی آن ترکیب نتایج مختلف و متعدد، حذف آنچه موجب تورش در نتایج نهایی می شود و استخراج یک نتیجه کلی جدید است

تنها در دو دهه آخر قرن بیستم بود که فرا تحلیل در حوزه هایی چون علوم زیستی وعلوم رفتاری و وجه مشترک آنها (حوزه روان شناسی تندرستی، روان شناسی پزشکی و طب رفتاری) و سایر رشته ها رایج شد
( همان منبع ص16)

کارهای کوکران (1943) (هومن، 1387 )نیز منجر به ارائه روشی شد که بر پایه آن، متوسط میانگین های حاصل از مطالعات مستقل بدست می آید
اما شروع فرا تحلیل به واقع با بیان این ادعای جنجالی توسط آیزنک شکل گرفت که روش های روان درمانی اثرات مطلوبی در پی ندارند تا اینکه 20 سال بعد گلاس(1977) نشان داد که آیزنک در اشتباه است
گلاس برای تأیید ادعای خود، یافته های آماری 375 مطالعه مربوط به روان درمانی را گرد آوری کرد
گلاس و اشمیت  بازنگری گسترده و نظامداری از کل پژوهش های مربوط به پیامدهای روان درمانی از جمله همه مقاله های تجربی که اندازه اثر یا داده های لازم برا ی محاسبه آن را به دست داده بود، به منظور برآورد میزا ن رابطه بین روان درمانی و پیامد آن انجام دادند و نشان داند که روان درمانی به واقع مؤثر است
این پژوهش نشانگر آغاز نخستین جنبش فراتحلیل در روان شناسی است
(همان منبع ص18)  

   ضرورت فرا تحلیل :

 همانطور که گفته شد سؤالات مهم نوعاً بیش از یکبار مورد مطالعه و پژوهش قرار می گیرند
و غالباًتیم های پژوهشی مختلف و متعددی درباره آنها به پژوهش می
پردازند
در نتیجه پژوهش های بسیار زیادی
درباره برخی موضوعات و سؤالات پژوهشی به عمل میآید

همچنین پژو هش های منفرد بر روی نمونه های کوچکی انجام می شوند، نتایج آنها در مقایسه با مطالعات با نمونه های بزرگتر دستخوش سوگیری برآورد هستند
  ودر نتیجه تفاوت در کاربندی ها، ابزارهای اندازه گیری، روش ها و موقعیت های پژوهشی، مقایسه داده ها  ی این مطالعات را دشوار می سازد

 علاوه بر تعدادزیاد تحقیقات درباره یک موضوع خاص،   یکی دیگر از دلایلی که ضرورت پژوهش هایی از نوع فرا تحلیل را نشان میدهد وجود پژوهش هایی است که اعتبار آنها قابل شک است و یانتایج آنها، یکدیگر ر ا تأیید نمی کنند
جین گلاس میگوید:

تجربه به من آموخته است که هر پژوهشی حداقل از یک نظر دچار کاستی است
به عبارت دیگر هیچ پژوهشی یافت نمی شود که از هر جهت معتبر باشد(گلاس،:1976)

بنا براین کاربرد نتایج متناقض پژوهش ها، انتشار، تفسیر، ارزشیابی و شناخت نقاط ضعف آنها مستلزم راه حلی است که مبتنی بر بازنگری و تجزیه و تحلیل درست پیشینه پژو هشی، بکارگیری شواهد متضاد و استفاده از یک روش ترکیبی است(دلاور 1389)

به طور خلاصه آرای صاحبنظران در مورد ضرورت فرا تحلیل و علل نیاز به این نوع پژوهش ها را می توان به شرح زیر ارائه نمود:

1)حجم زیاد و فزاینده پژوهش ها و نیاز به تلخیص و ترکیب نتایج این پژوهش ها

2)وجود ناسازگار ی، تعارض و تناقضات بین نتایج پژوهشها ی انجام شده وضرورت حل این مسأله

3)تعیین میزان اثر متغیر مستقل بر متغیر وابسته بر اساس پژوهش ها ی موجود و مربوط به یک موضوع خاص

4)تشخیص متغیرهای تعدیل کنند ه که رابطه بین متغیر مستقل و وابسته راتحت تأثیر قرار داده اند

5)تشخیص حوزه های پژوهشی مسأله دار

6)تشخیص حوزه های پژوهشی خاصی که پژوهشگران به آنها نپرداخته اند
(زاهدی ، محمدی 1384  ص136) 

بنابر دلا یلی که وجود فراتحلیل را ضرورت می بخشید می توان هدف ازانجام پژوهش فرا تحلیل را این چنین بیان کرد:اولا انداز ه گیری تغییر پذیری موجود درنتایج مطالعات و پژوهش ها ی انجام شده تا بر اساس اطلاعات حاصله بتوان خلاصه ای کلی و آمار ی از نتایج پژوهش ها ارائه دا د، ثانیا ، متغیرهای موجود درپژوهش را معین نمود و تغییرات موجود در بین یافت ههای پژوهش های متعدد را تبیین کرد(2000 ، دانشگاه یو
سی
اِل
آ  نقل از (زاهدی ، محمدی 1384  ص138)

 فراتحلیل و مرورنظاممند:

مقالات مروری به دلیل اهمیت و جامعیت، از خوانندگان بسیار و اعتبار و جایگاهی خاص برخوردارند
هدف از نگارش این نوع مقالات، پاسخ به یک سؤال یا حل یک مشکل می‌باشد؛ به این مفهوم که مطرح شدن یک سؤال در ذهن محققین و یا بروز یک مشکل در تصمیم‌گیری‌ها، منجر به مرور مقالات مرتبط و ترکیب نتایج آنها می‌گردد که حاصل آن، پاسخ‌گویی به سؤال مطرح شده یا یافتن راه حلی برای مشکل مربوطه می باشد

چنانچه نویسندگان برای یافتن پاسخ سؤال مورد نظر، صرفاً براساس ذهنیت قبلی خود از موضوع مورد بحث به جستجوی مقالات و مطالعات مرتبط بپردازند، آنگاه این جستجو را تا رسیدن به مقالات مورد نظر و انتخاب مطالعات مناسب ادامه دهند، سپس با جمع‌بندی نتایج به دست آمده وتلفیق آن با تجربیات خویش، نتیجه‌گیری نهایی را در قالب یک مقاله ارائه دهند، به آن مرور غیر نظاممند یا روایتی می‌گویند
بزرگترین ضعف این روش ذهنی بودن آن است
درمرور روایت، ذهنیت مرورگر ممکن است اثر بزرگی بر فرآیند مرور بگذارد
ذهنی بودن نتایج این نوع مرورها تا جایی است که حتی قبل از شکل گیری روشهای کمی و آماری مانند فرا تحلیل « نشریه ها از چاپ [این نوع] مرورها اجتناب میکردند »   (هانتر واشمیت،2004 )

در مقابل، مرور نظاممند یا جامع، انجام همین مراحل اما براساس پروتکلی کاملاً دقیق و از قبل تنظیم شده می‌باشد
مرور نظاممند در اغلب موارد با بهره‌گیری از روش‌های آماری در ترکیب نتایج، به برآوردی واحد و مشخص در پاسخ به سؤال مربوطه دست می یابد و لذا از توان و اعتبار بالایی در نتیجه‌گیری و تصمیم‌سازی برخوردار است
در حقیقت مرور
نظاممند مرحله جمع اوری نتایج مطالعات فردی  منتشر شده ومنتشر نشده درباره

یک موضوع بر اساس یک اصول خاص است در این روش هم از روش کیفی وهم می توان از روش کمی استفاده کرد

اما فراتحلیل عبارت از ترکیب داده‌ها و نتایج بدست آمده از یک مرور نظاممند با بهره‌گیری از روش‌های آماری است، یعنی پس از انجام مرور نظاممند – که لازمه فراتحلیل است- و براساس نتایج، به یک تخمین واحد برای حل مشکل یا سؤال مورد نظر دست پیدا می‌کنیم
  یعنی در پروتکل باید مشخص شود که نهایتاً پس از استخراج داده‌ها، چگونه  آنها ترکیب می شوند
آیا از روشهای آماری برای تحلیل استفاده می شود (فراتحلیل) یا به صورت کیفی اما دسته‌بندی شده و مرتب گزارش می شوند
البته هر مرور نظاممند به فراتحلیل منجر نمی‌شود
چنانچه داده‌ها و برآوردهای خام حاصل از مرور نظاممند بیش از اندازه غیرهمسان نباشد و بتوان آنها را با روش‌های خاص آماری با هم ترکیب کرد، فراتحلیل قابل انجام خواهد بود
در غیر این‌ صورت نتایج به صورت کیفی در قالب یک مقاله مرور نظاممند ارائه می‌گردد
یعنی در پروتکل باید مشخص کنیم که نهایتاً پس از استخراج داده‌ها، چگونه می‌خواهیم آنها را ترکیب کنیم
آیا از روشهای آماری برای تحلیل استفاده خواهیم کرد (فراتحلیل) یا به صورت کیفی اما دسته‌بندی شده و مرتب گزارش می‌کنیم یکی از اهداف مهم فراتحلیل ، پی‌بردن به موارد عدم همسانی نتایج و علل آنهاست(کوکران 2013)

آنچه مرور نظاممند را ارزشمند می‌سازد آن است که ما به یک توان بالا از برآورد مورد نظر می‌رسیم
زیرا بسیاری از مطالعات به علل گوناگون (مثلا حجم نمونه ناکافی) از قدرت تفسیر مناسبی برخوردار نیستند اما مرور
نظاممند و فراتحلیلی که اغلب متعاقب آن انجام می‌شود با ترکیب کردن مطالعات به حجم نمونه بالاتری می‌رسد و لذا می‌تواند با توان بالاتری آنها را بررسی کرده و در نهایت نتیجه‌گیری بهتری ارائه دهد


Hontet &Schmit

Glass& Schmit

Glass

wolf

Vogt

Blalock

Merton

Neumann

Leavitt

Karl Pearson

Cochran

Glass

Ucla

Systematic Review